Op de kop af vijfhonderd jaar geleden, tijdens de preek in de Leidse Pieterskerk van 25 februari 1512, schrokken de kerkgangers op van grote stukken steen die met donderend geweld naar beneden kwamen.  Maar blijkbaar was men er niet zo van onder de indruk want de dienst ging gewoon door en er werd verder weinig aandacht aan geschonken. De waarschuwing van Hogerhand werd in de wind geslagen.
In de nacht van 4 op 5 maart tegen een uur  viel met donderend geweld de toren naar beneden. De toren die rond 1398 was gebouwd en de ‘Coningh der zee’ werd genoemd, omdat hij een baken was voor scheepslieden, was er niet meer. Lang is beweerd dat de toren zeker honderd meter hoog moet zijn geweest, maar tijdens een vrij recente renovatie kwamen de fundamenten van de toren voor de dag waaruit bleek dat de toren waarschijnlijk nog niet de helft van de veronderstelde hoogte had.
De kerk zelf was in 1121 begonnen als een simpel tufstenen kerkje. Leiden was nog een klein plaatsje met nauwelijks duizend inwoners en een grote kerk kon men eenvoudigweg niet betalen ofschoon het initiatief van de graaf was uitgegaan. De kerk was dan ook op zijn grond gebouwd en werd in de 13e eeuw de parochiekerk van de stad; de commandeur van de Duitse Orde benoemde de priester van de kerk, meestal zichzelf, en daarna werd de kerk regelmatig uitgebreid.

Hierboven zie je een afbeelding die omstreeks 1500 moet zijn gemaakt, dus twaalf jaar voordat de toren instortte. Maar in die tijd bestonden er uitbreidingsplannen voor de kerk, dus weten we niet of we hier kijken naar een afbeelding van de kerk met de een paar jaar later ingestorte toren zoals hij er toen uitzag, of dat dit wellicht een model voor de nieuwe kerk is.

De restanten van de klokken werden door Willem en Jasper Moer in 1513 omgesmolten tot een grote klok van 2,12 meter hoog en een middellijn van 1,81 meter: de St. Salvatorklok. Deze droeg het randschrift:
‘Salvator so heyt ic.
Den haghel en alle quaet weder verdryf ic
Den levenden ende den doden luy ic.
Willem Moer, en Jaspar syn broeder maeckten my
In ‘t Jaer ons Hern M.CCCCC.XIII.’
Omdat de kerktoren niet werd herbouwd, werd bij de steeg op het Pieterskerkhof een klokkenstoel gezet. Dit is hierboven te zien op de gravure uit 1675, die een van de afbeeldingen van een stadsplattegrond van Hagen was. De steeg werd nu de Sincte Pieyters clocksteghe genoemd, later de Kloksteeg. De klokkenstoel verdween in 1745 wegens bouwvalligheid en de klok werd drie jaar later omgesmolten om met de opbrengst de kerk te kunnen repareren. En zo was het laatste restant van de toren ook verdwenen.

(Hierboven nog een interieurschildering uit 1653 van Hendrick van Vliet. We zien onder andere een grafdelver aan het werk en rechts nog een hondje dat de kerk wel een goede uitlaatplek vond.)

A.s. dinsdag update Ongerijmd rijm

Van Jan kreeg ik een fluitje,
Van Piet een mooi etuitje.

Natuurlijk wordt iedereen hierbij uitgenodigd ook op zoek te gaan naar ongerijmd rijm. Een update volgt dan.

 Zie je daar dat linke vinkje

Op die tak met dat inkepinkje?

*
 

Wat doe je met die stenen, Ben?

‘Stapelen’, zei hij benepen.

*

Echt heel ziek werd onze meester

Na het eten van een zeester.

Hij werd zelfs bedlegerig,

Dus ‘de erfenis’ dacht ik begerig.

*

Een hert in het mooie Zeeland

Ontpopte zich als dwingeland.

*

Met een tank van duizend liter

Kom je nóg niet op Jupiter.

*

Ik zag in Afrika al tellende

Steeds meer en meer ellende

*

Ik dacht dat het om rommel ging

Maar de ontruiming gold een bommelding.

*

Wie loopt daar in bikini, Ger?

Is dat niet onze minister?

*

Zittend op het lage bed

Leidt de goeroe het massagebed.

*

Na het bijten in Piets penis

Moest hij naar de gevangenis.

*

Ik werd moe van het geslenter

Door de mooie stad Deventer.

In deze aflevering van Leids Detail iets met een zandloper, een fraaie deur ergens op nummer 25 en iets dat op een kerk lijkt of dat misschien wel is of was. Raadt de plaat of scroll naar onderen!

Zoals hieronder te zien siert de zandloper het toegangshek van de R.K. begraafplaats op het bolwerk achter de Zijlstraat die in 1828 in gebruik werd genomen.

De fraaie deur geeft toegang tot villa De Kroon op de Stationsweg 25. Vrijwel iedereen die met de trein naar Leiden komt, loopt er langs. De in 1895 gebouwde villa is genoemd naar Arnold Kroon, doctor in de filosofie. Het ontwerp is geïnspireerd op kastelen langs de Loire. Het paste toen wel in het beeld, want dit gebied was toen nog een rustige buitenwijk. De rij met geparkeerde fietsen is inmiddels niet meer terug te vinden. De gemeente heeft een stokje gestoken voor het wildparkeren van fietsen in de omgeving van het station omdat het het straatbeeld ontsiert. Ze horen in de stallingen. Vrijwel dagelijks komt een auto langs die de foute fietsen meeneemt die tegen betaling kunnen worden opgehaald onder het motto: ‘Fiets fout, fiets foetsie’. Nu zet iedereen zijn fiets dus honderd meter verder, want daar mag het wel…

Tot slot de derde afbeelding: dit gebouw is een beetje weggestopt en dat klopt ook wel, want het is een z.g. schuilkerk aan de Oude Vest 133. De kerk werd in 1888 gebouwd voor de ‘dolerende’gemeente van de Nederduitsch Gereformeerde Kerk. De kerk was vanaf de Oude Vest niet zichtbaar. Pas in 1900 werd een gebouw voor de kerk afgebroken en een nieuw entree gerealiseerd.

Nu de dooi stevig inzet en we de kans op een Elfstedentocht voor dit jaar als vervlogen moeten beschouwen, toch nog even iets over dit fenomeen en wat zaken die daarmee samenhangen. Ik werd op het idee gebracht door Annemarie die zich om een reden die er hier nu verder niet toedoet in een mailtje afvroeg sinds wanneer Drachten een Friese stad was.
Drachten telt 45.000 inwoners en is ook door de streekfunctie natuurlijk wel een stad evenals Heerenveen. Maar toch zijn die steden niet opgenomen in de route van de Elfstedentocht. De Friese vereniging heeft in zijn oude statuten staan dat alleen de plaatsen die ooit stadsrechten hebben verworven als steden worden aangemerkt. Dat zijn er elf. Sommigen stellen dat er eigenlijk twaalf steden zijn met stadsrechten en tellen dan Berlikum mee. Nu mag dit dorpje toch al niet mopperen want het ligt op de route van de tocht, maar stadsrechten die je jezelf in 1355 hebt toegekend tellen nu eenmaal niet.
 Hierboven de akte waarmee Utrecht in 1122 stadsrechten kreeg.

Wat is het belang van stadsrechten?
In 1825 werd Delfshaven nog tot stad verheven, maar dat was voor de laatste keer. Sinds 1851, toen de Gemeentewet van Thorbecke werd ingevoerd, is het aboluut niet meer van belang dat een plaats stadsrechten heeft of niet. Het is nog leuk om het zoveeljarig bestaan te vieren, maar dat is het dan ook. Sindsdien kennen we in ons land nog alleen gemeenten en is het onderscheid tussen stad en dorp subjectief. Katwijk telt 61.000 inwoners en Hilversum 85.000, maar de autochtone bewoners spreken nog steeds van hun dorp.
Vanaf de elfde eeuw was het wel van belang. De graaf verleende via de bisschop het stadsrecht waardoor de vroede vaderen zelf de rechtspraak konden uitoefenen, de stad mochten ommuren of omwallen en op drank accijns mochten heffen. Daar stond een fors stuk eigenbelang van de graaf tegenover. Want het kersverse stadje was nu verplicht krijgsvolk te leveren aan de graaf als deze weer eens ten strijde trok of zijn eigen omgeving moest verdedigen. Ook moest jaarlijks een belasting aan de graaf worden afgedragen. In naam werd het stadsrecht dus verleend, maar werd het vaak gevoeld als opgelegd.

Om winterfoto’s te maken hoef je eigenlijk je huis niet uit. Vandaag wat foto’s die vanaf het balkon zijn gemaakt. Er lag goed ijs op de vijver in het park Roomburg en dus was er volop ijspret. Een beetje inzoomen, flinke uitsnedes maken en klaar is Tagrijn.

Een uurtje later was er totaal ander licht dus nog maar even wat plaatjes geschoten. Ook hier doet een uitsnede soms wonderen.

Ajax heeft duidelijk grote problemen. En als je dan deze kop leest denk je toch even dat het vrouwenelftal moet worden ingezet.

Dit is toch wel een beetje heel erg ver backstage vond
Curieuzeneuzenmosterdpot en zond het op voor deze rubriek.

Weet je nog: bim bam beieren, een haan die legt geen eieren. Nou, laat je niets wijsmaken want dat had je gedacht, want dagblad Trouw weet wel beter:

Als iedere autobezitter op deze wijze zijn rijgedrag zou communiceren, werd het al snel een stuk veiliger op de weg, merkt Hanneke op:

Vind ik leuk? De Leidse nieuwssite Dichtbij wil dat wel eens weten van de lezers…

Tot slot een foto die Ghita maakte in de buurt van de Churchilllaan in Leiden. Zo’n roekeloos overstekende zwaan die een stoplicht negeert, vraagt erom straks een zwaankleefaan te worden…

Kom je ook iets tegen wat een tjaatje waard is, ze zijn nog steeds van harte welkom!

De ingrediënten voor deze aflevering van Leids Detail: een gevelsteen, een gebouw met twee esculapen aan de gevel en een oud straatje. De vraag is bekend: wat en waar? Wie het niet weet kan onder de derde foto kijken.

 De gevelsteen vind je op het adres Oude Singel 242, een afbeelding van een garenwinder die aan een twijnwiel werkt, te dateren omstreeks 1650. Dergelijke werkzaamheden werden vaak niet in een werkplaats verricht maar aan huis.

Het gebouw met de twee esculapen aan de Papengracht 13 was het vroegere Hôpital Wallon, sinds 1892 een uitbreiding van het ziekenhuis van de Waalse gemeente aan het Rapenburg 12. Leiden had een grote Waalse gemeente, mensen die zich hier vestigden om in de textielindustrie te werken, zoals wellicht de garenwinder op de gevelsteen op de eeerste foto. Het ziekenhuis sloot in 1925. Na de stadhuisbrand in 1929 deed het dienst als nood-stadhuis. Na de Tweede Wereldoorlog werd het een studentenhuis.

Tot slot het oude straatje op de derde foto. Het is de Smidssteeg, een zijstraat van de Morsstraat. De naam van de Smidssteeg herinnert aan de smidse (smederij) die hier gevestigd was. Na de stadsuitleg van 1611 reserveerde de stad een gebied aan de Rijn tussen de Kruisstraat en de binnenvestgracht voor de stedelijke werkplaatsen. Deze werden verplaatst van de Houtstraat naar het Kort Galgewater . Zo kwam op deze plek een steenhouwerswinkel, magazijnen voor de opslag van bouwmaterialen, twee dienstwoningen en in 1614 een stadstimmerwerf. De smederij, de woning van de stadstimmerman en het timmerhuis kwamen aan de Kruisstraat te liggen, het verlengde van de huidige Kruisstraat. De naam veranderde toen in Smidsstraat en later in Smidssteeg.

Drieduizend jaar geleden maakten de Etrusken de dienst uit in midden Italië. Het was een machtig volk en hun culturele invloed op de rest van het land was groot. In een dubbeltentoonstelling vertellen het Allard Piersonmuseum in Amsterdam en het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden ons over de macht, de rijkdommen en de religie van dit volk. In Amsterdam komt de man aan bod met zijn helmen en wapengekletter en in Leiden de vrouw met haar kleding, sieraden en haar unieke positie in de oude wereld. Nergens was de vrouw zo geëmancipeerd. Hierboven zien we mannen en vrouwen gezamenlijk aan de maaltijd liggen.   

Ook op deze afbeelding van het deksel van een askist zien we een vrouw die zich opricht om aan de maaltijd te kunnen deelnemen die op de rand van het deksel is afgebeeld. 

Hierboven zie je een zogenaamde bloedzuigerfibula (speld om de mantel vast te houden) Dit schitterende staaltje van goudsmeedkunst werd in een graf gevonden. Wat ons uiteraard opvalt zijn de swastikamotieven, in die tijd een symbool van de zon.

Deze gouden armband dateert uit ongeveer 650 v.C en werd  in een graf bij Cerveteri gevonden. Er staan, zoals op veel sieraden, dansende vrouwen op afgebeeld.

In Etrurië werden ook wel, zoals in andere delen van het land, Fenicische voorwerpen gemaakt, zoals deze rijk versierde schaal van verguld zilver waarop we strijdwagens met ruiters zien. In het midden zien we de Egyptische invloed: in een woud van papyrusriet staat een gazelle en we zien ook twee wegvliegende vogels.

Deze gouden plaatjes zijn gevonden in het oude havenstadje Pyrgi. De plaatjes werden vastgespijkerd aan de tempeldeur bij de inzegening van het heiligdom rond 500 vC. Hierboven kun je de gaatjes nog zien zitten en ook de spijkers zijn teruggevonden. De tekst is te kort om het te kunnen ontcijferen. Geen tweede steen van Rosetta dus! De Etrusken schreven van links naar rechts, maar ook ‘zoals een boer ploegt’, dus van links naar rechts en dan van rechts naar links.
Het is overigens waarschijnlijk dat vooraanstaande Etruskische vrouwen konden lezen en schrijven.

Dit is met recht een ‘beeld van een vrouw’. Deze elegant geklede Etruskische dame uit 500 vC draagt een ionische puntmuts (de zg. tutulus) en schoenen. Haar gewaad wordt op armen en schouders samengehouden door dunne koordjes die naar beneden vallen.

Deze broche moet wel door een steenrijke Etruskische dame zijn gedragen. Het is gemaakt van massief goud en versierd met motieven in filigrain. Een robijn als slagroom op de taart.

Deze bronzen hertjes uit ongeveer 560 vC maakten deel uit van het zogenaamde Broliobekken.

Kort geleden heeft men ontdekt dat het hoofdje van Apollo , de zoon van Zeus en Leto, (rechts in de vitrine) blijkt te passen bij het vrouwenbeeld dat bij de tempel van Portonacio in Veii is gevonden. In deze tentoonstelling worden ze voor het eerst samengebracht. Al is het beeld van Leto een replica. Het origineel dat in het British Museum staat is te fragiel om te mogen reizen.

Dit was een korte rondleiding. Maar er is veel en veel meer te zien:
Vrouwen van aanzien:
Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28 Leiden
Mannen met macht:
Allard Piersonmuseum, Oude Turfmarkt 127, Amsterdam
Toeslag voor beide musea € 3 naast gewone toegangsprijs of MK, maar kaartje geldt voor beide exposities.
Nog te zien tm 18 maart.

Maar weer eens een werkje van eigen hand. Je ziet hierboven de Hooglandse Kerkgracht met als decor de achterzijde van de kerk. Het is met olieverf geschilderd op canvas 40 bij 50 met een onderschildering van acryl. Bewust is gekozen voor matig en koel kleurgebruik om de sfeer van een koude winterdag te kunnen benaderen. De twee deuren van de kerk zijn van oorsprong beschilderd met ossenbloed, maar dat heeft Tagrijn niet in een tube. Hij moest daarvoor vier kleuren mengen.

De kerk en de gracht
In 1245 was een gracht gegraven die deel uitmaakte van het ontwateringsstelsel tussen Oude en Nieuwe Rijn. Dit is de huidige Hooglandse Kerkgracht. In 1314 kreeg Leiden toestemming van de Bisschop van Utrecht om in de hoek van deze gracht en de Nieuwe Gracht (nu Nieuwstraat) een kerkje te bouwen. Het werd een eenvoudig houten bouwwerkje dat werd gewijd aan Sint Pancras, een van de ijsheiligen. Weliswaar was dit inmiddels Leids grondgebied maar het behoorde nog tot de parochie Leiderdorp. De daar wonende Leiderdorpse parochianen hoefden nu niet meer helemaal naar Leiderdorp om ter kerke te gaan. Het droeg de bijnaam ‘het Berderen Huysgen’ (berderen = van hout gemaakt).
 Al snel werd het kerkje vervangen door een stenen kerkje, waarvan de toren nog steeds is opgenomen in het huidige bouwwerk. (Voor de Leidse lezers: vanuit de Beschuitsteeg kijk je er tegenaan.) In 1370 werd de kerk verheven tot parochiekerk. Dit was in 1377 aanleiding de kerk te vergroten tot een gotische kruiskerk. Hieraan werd tot 1535 gebouwd, maar door ruzies en geldgebrek werd de bouw stopgezet. Alleen het koor en het transept waren klaar. Omdat de Reformatie tegen pracht en praal was, werd na de beeldenstorm van 1566 – die ook in deze kerk een ravage aanrichtte – niet meer verder gebouwd. In het plaveisel aan de Nieuwstraat is nog aangegeven hoe het bouwwerk was gepland.
De sterk verontreinigde en stinkende gracht werd in 1607 overwulfd. Enige jaren geleden werd besloten de gracht autovrij te maken en in het middengedeelte van de straat een wandelpad met fijn grind aan te leggen. Het is de bedoeling hier in de zomermaanden beelden te exposeren. Al met al is dit een van de mooste en rustigste plekjes van de binnenstad geworden.

Vorige week vond in de RAI de Horecava 2012 plaats, de jaarlijkse grote vakbeurs voor Horecaondernemers. Ruim 550 exposanten probeerden hier in elf hallen hun food en nonfoodproducten aan de man of vrouw te brengen.
Nu is Tagrijn geen horecaondernemer, maar soms word je zomaar uitgenodigd voor zo’n uitje.
Je moet die dag wel oppassen, want voor je het weet loop je volkomen blurb door de hallen van allerlei hapjes en drankjes die je kunt proeven. Het is dus zaak zeer selectief te zijn.
Hieronder een uitstalling van niet alledaagse groenten en zaken om je gerecht er leuk te laten uitzien. En daar horen bloemen ook bij.

Voor de lunchrooms of de verfijnde koffietafel was te kust en te keur serviesgoed te bekijken.

Een aardige trend in het wat duurdere restaurantsegment: na afloop van de maaltijd mag je je bord mee naar huis nemen.

Als je moe bent van al het geslenter duik je maar neer bij een van de vele koffiestands. Hieronder die van Illy die een kroonluchter van espressokopjes had opgehangen.

In een van de hallen had men een grasgazon gelegd en met op de achtergrond een afbeelding van een Amsterdamse gracht, waan je je heel even buiten.

Er liepen tientallen charmante promotiemeisjes rond en deze twee, die ik misschien wat oneerbiedig, snoepdozen doopte, wilden best even poseren.

Wie al te veel aandacht aan deze dames besteedt kan wel eens een traptrede missen…

Wie bij vertrek nog niet genoeg gegeten en gedronken heeft kan de RAI verlaten met een zak patat.

wqqwqwqw