LEIDS WOORDENBOEK

 D’rr binne in  Lèije zau’n paar staige in grrachte derr nou zauwat niks anderrs as fambriekerrs waune. Nou mojje nie dinke, n’aurr, omdàk dà sau zeg, asdak laag op en arrm mins nairrziet, dat lèkkent derr niks na.
Wie dit niet kan lezen, woont niet in Leiden. Maar ook zijn er waarschijnlijk nog heel wat import Leidenaars die hier weinig of niets van snappen. Om een echte Leienaar te kunnen verstaan, is een goed woordenboek onontbeerlijk en het is dan ook te gek voor woorden dat dit pas een paar weken geleden is verschenen.
Hans Heesterman is er jaren mee bezig geweest en met dit boek in de hand weet je alles bedeen (meteen). Heel amparrt zo’n boek met meer dan 1500 woorden en 500 uitdrukkingen.

Kom, me gane!
Heesterman geeft de typisch Leidse r, die voor buitenstaanders onnavolgbare keelklank, in zijn woordenlijst fonetisch weer met rr. Tagrijn zegt dat maar even vooraf, want aas zeggie nog, juh, wattistattan voorr alebesseprraat?
Ook heeft Leiden iets met persoonlijke voornaamwoorden en werkwoordvormen. De Leienaar zegt bijvoorbeeld niet ‘we gaan’, maar me gane, ‘zij stonden’ wordt hullie stingen en ‘ik heb hem pas nog gezien’ wordt kep verrleje zèn nog gezien.

Franse en Vlaamse invloed
In de 16e en 17e eeuw bestond het derde deel van de Leidse bevolking uit Vlamingen, Walen en Fransen. Veelal waren zij om geloofsredenen gevlucht of anders kwamen zij wel om economische redenen. Dat drukt tot de dag van vandaag nog zijn stempel op het Leids. Woorden als zot, zottehuis, zotteprraat, zottighèd, hoor je buiten Vlaanderen nergens zo vaak als in Leiden.
Tientallen achternamen herinneren, hier en daar vervormd, aan de Franse afkomst, zoals: Burgerjon (Bourguignon), Chaudron, Labrujère, Teljeur (Tailleur), Selier (Sellier), Wijnobel (Vignobel) en zelfs Kwaadgras (een heel vrije vertaling van Malherbe).
Iemand heeft geen verbeelding, maar blegeur, een grote kerel is een kuurresier, mèn een meleurr betekent het zal mij een zorg zijn en het is allemaal het zelfde is in Leiden nog steeds tis allemaal één toet mem.

Nog wat woordjes
Tot slot een alfabetische keus uit het boek. Van iedere letter een woord met de vertaling erachter.
Afzèlderre, hij zelderrde von de tsrrop of – hij viel van de trap. Bledderr – voetbal, kale kop. Citrroentje – een doetje. Dewèil – ondertussen. Eiges, dà mok toch èiges weetse – dat moet ik toch zelf weten. Fondement – achterwerk. Genees, hèi kent genees besomme – hij kan het niet eens betalen. Hokkefaaie – ongehuwd samenwonen. Iederrestaag – elke dag. Juh, motje ’n jengst hebbe dan? – Joh, wil je een klap hebben? Koekerroe – malloot. Lammenadig – verbastering van lamlendig. Mangel, se mangele moste geknipt worre – zijn amandelen moesten geknipt worden. Nèipnaarrs – gierigaard. Opsterrnaat, maak je èiges daarr nou niet zo opsterrnaat overr – kwaad, obstinaat (Franse invloed). Ponteneurr of teneurr – opschepper. Redderre, ridderre – opruimen. Smoorr! – uitroep in Smoorr, bè jèi dot? – verhip ben jij dat? Toddik – een onverzorgde vrouw. Uithèilige – uitjouwen. Viezele – kieskauwen. Wurremebak – kleinzielig mens. Zadderrs – genoeg.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Stad en land. Bookmark de permalink .

26 reacties op LEIDS WOORDENBOEK

  1. Emmelinda zegt:

    Hihi leuk om te zien wat een woord betekent. Geinig hoe anders het er ineens staat als je terugkijkt wanneer je de betekenis kent.

  2. befana zegt:

    Ik dacht dat je last van je toetsenbord had, maar het was het leidse spraakgebrek wat je hier neer schrijft.

  3. Rietepietz zegt:

    En toch kon ik er redelijk wat uit halen .Ik had een lievelingstante , een échte Leienaar en ik hoor als ik dit lees haar zangerige spraak weer zó voor me , leuk! Dat boek is een must natuurlijk !
    lieve groetjes , Reit

  4. Renesmurf zegt:

    Ik vind dat een ieder die zich in Leiden vestigd dat boek in bezit moet hebben.
    Of iets soortgelijk.
    Het is neerlands cultuurgoed, ik vind het prachtig!

  5. Plato zegt:

    Tagrijn, met een beetje goed lezen kon ik de eerste regels van je logje goed ontcijferen hoor. Want ook het Zaans kent zulke verbuigingen ook al spreek je het anders uit.
    Wat anders zijn die zinnetjes…je kent zo of je kent ze niet. Eén toet mem: die ken ik…dat zeiden ze bij ons thuis ook. En ook dat zinnetje over de mangele kun je zo in het Zaans woordenboek terugvinden, de uitspraak verschilt wel. Maar er zijn ook een hoop worden waar ik geen aansluiting mee heb. Die combinatie maakt het meer dan interessant.
    Lijkt me een interessant boekje. Een must voor elke Leijenaar.

  6. beuzeblaadje zegt:

    Gelukkig!
    Ik zat me daar te turen…..
    lees ik ineens: “wie dit niet kan lezen….”
    Maar dat ik geen Leidenaar ben, dat wist ik al Tagrijn! Vind je het erg dat ik om je taaltje moet lachen? Hullie stingen hahahaha…….Als ik “deweil” maak ik de vloer schoon….oo, ik vind het Leids prachtig!!Alleen opsternaat dat ken ik! Dat zeggen we zelfs hier in Twente!!
    Groetjes,
    beuzeblaadje

  7. lenie zegt:

    en toch lijkt dit erg veel op het dialect van mijn geboortedorp , kwam véél herkenning tegen !
    En nu ik in de provincie Grun’n zit …arghhhh is dat weer héél anders !
    wel héél leuk dat woordenboek 😉

  8. befana zegt:

    Toen ik dit logje begon te lezen, dacht ik dit is iemand met een spraakgebrek of kapotte toetsenbord bezig. Maar het is mij al duidelijk geworden het is Leids dialect, net Leidse kaas maar net even anders.

  9. Niklas zegt:

    Drents kan ik gewoon meedoen, en Gronings versta ik en kan ik meepraten als ik even op gang kom. Zowel in het Drents als in het Gronings heb ik een paar gedichten geschreven.
    Fries kan ik niet spreken en maar gedeeltelijk verstaan. Maar ik heb wel ooit een Fries boek in z’n geheel uitgelezen. Van Haagse Harry heb ik genoten.
    Wat ik probeer is altijd om de geschreven tekst om te zetten naar iets fonetisch, meestal kom je dan al een heel eind verder.
    Met wat ik nu lees, lijkt het Leids mij moeilijker dan Fries, vanwege de aparte uitdrukkingen…

  10. geertje zegt:

    Bij Glibber (glipper) had ik het inderdaad ook al gelezen!
    Makkelijk inderdaad; gelukkig heb ik voor het Haags een programmaatje op mijn pc 😉
    Leuk vind ik al die dialecten/streektalen.

  11. Judith zegt:

    Ik las er al over bij Glibber, maar ik ben er nog niet aan toegekomen om het boek te kopen. Moet eigenlijk wel, want ik kan er als import-Leidse nog heel wat van leren.

  12. Sjoukje zegt:

    Ondanks dat ik geen Leienaar ben kan ik toch wat van de tekst begrijpen.
    Groetjes Sjoukje

  13. Zakina zegt:

    Hahhaa geweldig… ik begrijp het niet, verstaan zal ik het ook niet.. maar ik ben gelukkig ook geen Leijenaar, dus ik hoef me niet te schamen 😉

  14. klaproos zegt:

    heerlijke taal tagrijn.
    ik heb eens met twee leidense broers gewerkt, en ik verstond er geen klap van maar ik heb wel af en toe ik een deuk gelegen om der taaltje:-))
    dat dan weer wel :-))
    bedankt.. ik ga het brabanste woordenboek eens zoeken :-))
    groetjes
    klaproos

  15. Joanna zegt:

    Goedemorgen Tagrijn, heel leuk logje, zo een dialekt moet men koesteren vindt ik, net als het west-fries, en met luid lezen komt men al ver hoor 🙂
    Love Joanna

  16. Marcel zegt:

    Staat er ook het woord griep in?

  17. Di Mario zegt:

    Kun je die boeken inzien als je de stadsgrens binnenkomt?
    Love As Always
    Di Mario

  18. Hermien zegt:

    Oh, dat boek moet ik hebben! Ik zie er wle een paar woorden bij staan die ik vaak gebruik zonder dat ik mij bewust ervan was dat dat typische Lèds is. ‘Genees’ heb ik ook lang gebruikt zonder te weten dat dat grammaticaal niet zo prachtig is, maar dat hebben ze er op de (Leidse) middelbare school uitgeslagen 😉

  19. sylvester zegt:

    Het meeste kan ik wel vertalen, het Fries is moeilijker 😉

  20. mirm zegt:

    Het eerste stukje kon ik nog wel een beetje volgen, maar die laatste woordjes dus echt niet!Wat grappig dat die man daar een woordenboek van heeft gemaakt. Maar volgens mij heeft elke stad zowat wel z’n eigen taaltje, alleen is dat tegenwoordig ver naar de achtergrond verdrongen. Zo zeggen echte Harderwijkers geen Harderwijk, maar Harderwiek 😀 En zeggen ze niet sijpel als er sypel staat, maar siepel. Maar dat laatste is eigenlijk wel gebleven, zo noemt iedereen de sporthal in Harderwiek 😀
    Liefs, mirm

  21. Leuk een woordenboek. Ik zie er geen herkenbare woorden staan. Persoonlijk ken ik ook niemand die “Leidens”praat. Ik heb hier mijn handen al vol aan het Zeeuws-Vlaams. Ook niet te verstaan als het snel gaat.

  22. euhh .. ikke nie verstaan nie ..
    :-)))
    ‘zottepraat, zottekot, en nog meer zottighèd, dàt begrijp ik nog, maar de rest ..
    da’s chinees .. euhh .. leidens voor mij. :-))
    knap dat men een woordenboek samengesteld heeft; zo blijft dit taaltje levend!

  23. Juhh Tagrren lekkerrr loggie hoorrr, lekker leis lullen he “ouwe” maloot.
    kheb err nogh eentjuh die nie in het boek staat.
    Juhh meh kregh eeh kind met een koperre kop ken je poetseh.
    Jij hebt je dus ook al vermaakt met het boek, ik vind hem echt helemaal geweldig en kom zelfs woorden tegen die ik nog niet kende.

  24. Hanny zegt:

    Een apart taaltje. Van sommige woorden kan ik niets maken. Goed dat er nu een woordenboek is.

  25. Henriette. zegt:

    Leuk om te lezen. Maar ik moet wel de aandacht erbij houden. Sommige woorden herken ik wel. En weer sommigen komen ook weleens uit mijn mond.
    Maar in de de openingszin ben ik het spoor al bijster met het woord “staige”.
    Erg apart om dat in je boekenkast te hebben. En inderdaad voor een Leijenaar bijna een must.

  26. Annemarie zegt:

    Tsja verstaan gaat mij meestal makkelijker af dan lezen.
    Maar het is wel terecht denk ik dat er een woordenboek is gemaakt!!!
    Grappig ABC heb je bij elkaar gescharreld.

Je kunt hier reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s