MARINUS VAN DER LUBBE

Bijna driekwart eeuw na zijn onthoofding werd vorige week het doodvonnis tegen de Leidse metselaar Marinus van der Lubbe vernietigd. Van der Lubbe werd door de nazi’s gezien als de man die op 27 februari 1933 het gebouw van de Duitse Reichstag in Berlijn in brand had gestoken. Hoe kwam hij tot deze daad, wat waren zijn achtergronden en waarom kreeg hij de doodstraf?

Van der Lubbe wordt in 1909 in Leiden als vierde kind geboren. Zijn vader is een losbol en zijn moeder probeert de eindjes aan elkaar te knopen met haar garen- en bandwinkeltje in de Morsstraat. Maar met deze inkomsten kan het gezin niet rond komen en het is dan ook aangewezen op liefdadigheid. Als Rinus drie jaar is begint het gezin te zwerven. Breda, Nijmegen, Tiel en Den Bosch. In 1921 gaat de afgetobde moeder Pietje dood en de kinderen worden aan hun lot overgelaten. De vader wordt een jaar later van de ouderlijke macht ontzet en Rinus komt in het gezin van zijn halfzus in Oegstgeest terecht.
Na de lagere school leert hij metselen. Door een stoeipartij krijgt hij kalk in zijn ogen en wordt hij bijna blind aan een oog. Met het metselen is het gedaan.

Jeugd
De bittere armoe om hem heen en zijn moeilijke jeugdjaren maken hem tot een stille, ernstige jongen met een grote belangstelling voor politiek. Hij wil helpen de maatschappij te veranderen, maar het socialisme van de SDAP is voor hem te gezapig. Hij wordt lid van de Communistische Partij Holland, waarin hij zeer actief wordt. Om die reden wordt hij door zijn halfzus de deur gewezen en gaat hij op een kamertje in Leiden wonen. Met het verkopen van aardappelen probeert hij naast zijn ongevallenuitkering wat bij te verdienen. Vrienden halen hem over lid te worden van Groepen van Internationale Communisten, die voor zelfstandiger acties van arbeiders zijn. Hij bedankt als lid van de CPH. Maar ondertussen smeedt hij een groots plan.

Verre reizen
Hij is een groot voorstander van het regime in Rusland, maar de tegengestelde verhalen erover doen hem en zijn vriend Henk Holwerda in 1931 besluiten er zelf te gaan kijken. Ze zouden gaan lopen en met de verkoop van ansichtkaarten zien rond te komen. Bij de grens haakt Henk al af, maar Rinus loopt door en maakt in Duitsland voor het eerst kennis met het schreeuwende regime van de nazi’s. Hij wordt over de grens gezet, maar in de herfst van dat jaar besluit hij opnieuw een poging te wagen en nu is China zijn reisdoel. Al lopend bereikt hij Joegoslavië, waar hij doodziek wordt door het drinken van verontreinigd water. Hij moet terug naar Nederland. Maar hij geeft het niet op. In februari 1932 onderneemt hij een nieuwe poging om van Leiden naar Rusland te lopen. Op de grens van Hongarije met Rusland wordt hij gearresteerd. Drie weken cel en terug in ons land nog eens twee maanden…

Onrust
De spanningen in Duitsland nemen toe en ook in ons land wordt het onrustig. Links en radicaal links kunnen elkaar niet vinden in hun strijd tegen het ook hier groeiend fascisme  en worden grote tegenstanders. In Rotterdam leidt dit zelfs tot straatgevechten. En dan wordt Adolf Hitler in januari 1933 de nieuwe Rijkskanselier… Nu gaat het daar tussen het proletariaat en het fascisme. De strijdt ontbrandt. Fascisten schieten in het Ruhrgebied op arbeiders. Rinus moet naar Berlijn. Dat kan niet anders, vindt hij: ‘Wie Berlijn heeft, heeft Europa! Wie gaat ermee? We moeten ze daar op andere gedachten brengen.’

Op 3 februari vertrekt hij alleen uit Leiden en vijftien dagen later is hij in Berlijn. Hij gaat meteen naar het hoofdkwartier van het communistische partijgebouw, maar ziet tot zijn schrik de vlag met een hakenkruis wapperen: het gebouw is door de nazi’s gevorderd. Ook daar klinkt al het ‘Sieg heil, Sieg heil!’
Teleurgersteld dwaalt hij door de stad en loopt een bioscoop binnen. Daar draait ‘Der Rebell’. In de film verzetten de bewoners van een Dorp in Tirol zich tegen de aanwezigheid van de troepen van Napoleon. Aan het eind van de film steken de bewoners de burcht in het dorp in brand. Deze beelden maken diepe indruk op hem en zijn de inleiding van een reeks gebeurtenissen die van grote invloed zijn geweest op de wereldgeschiedenis. Een paar dagen later koopt hij een pakje vuurmakers en lucifers. Een poging hiermee het raadhuis in brand te steken, mislukt, maar opnieuw koopt hij lucifers en vuurmakers.
Op 27 februari, ’s avonds om negen uur, is hij bij het gebouw van de Reichstag. Hij sluipt naar binnen en steekt tafellakens en gordijnen in brand.Hij rent naar buiten, bijna regelrecht in de armen van de politie. In de politiepost bekent hij alles.
Göring en Hitler zijn snel op de plek van de brand. Hitler ontsteekt in woede en schreeuwt dat iedere communistische functionaris moet worden neergeschoten op de plek waar men hem vindt. Het leger wordt in paraatheid gebracht; het volk zwijgt…

Nog diezelfde avond worden duizenden nazi-vijanden opgepakt. Wetten worden buiten werking gesteld. In de Weimar-republiek staat op brandstichting acht jaar cel, maar Hitler verkracht de wet en Martinus wordt in Leipzig ter dood veroordeeld. Op 10 januari 1934 wordt het vonnis door onthoofding voltrokken. Hierdoor is Marinus de geschiedenis ingegaan als het eerste Nederlandse nazi-slachtoffer.

    

Bij de Morspoort in Leiden is een gedenksteen voor Marinus van der Lubbe te vinden. Tussen de Middelstegracht en de Uiterstegracht werd een nieuwbouwcomplexje (het Van der Lubbehof) naar hem genoemd.
 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Stad en land. Bookmark de permalink .

30 reacties op MARINUS VAN DER LUBBE

  1. Bossie zegt:

    Weet iemand ook waar hij in Leiden heeft gewoond?

  2. tagrijn zegt:

    @HJHolverda: Hier was geen speciale ansichtkaart voor ontworpen. Hij was waarschijnlijk van plan onderweg ansichtkaarten te kopen en die met een opslag van een paar cent weer aan de man te brengen. Van sponsoring was geen sprake.

  3. h.j.holverda zegt:

    Weten jullie waar ik die ansichtkaart kan vinden.
    Die hun reis naar Rusland zou sponseren.

  4. mootje zegt:

    Er stond in zijn dagboek.
    Ik heeft gelopen van hier tot aan roemenie.
    Ik niet stoppen tot in turkye.
    Op zulke nederlandse zinnen zij hij dat.
    Hij was een slimme man maar als er nou een heleboel mensen mee gingen en een politiek hadden opgericht dan hadden zij mischien nog wat beters bereikt.

  5. mootje zegt:

    Er stond in zijn dagboek.
    Ik heeft gelopen van hier tot aan roemenie.
    Ik niet stoppen tot in turkye.
    Op zulke nederlandse zinnen zij hij dat.
    Hij was een slimme man maar als er nou een heleboel mensen mee gingen en een politiek hadden opgericht dan hadden zij mischien nog wat beters bereikt.

  6. Geus zegt:

    Onze eigen Osama Bin Laden.

  7. plato zegt:

    Tagrijn, ik moet nog ergens die biografie van hem hebben. Die leest als een trein. Het moet wel een bijzondere jongen zijn geweest, eenvoudig, gesloten, leek hij mij maar toch doet hij zo’n reis. Vreemd. Ik geloof ook nooit dat hij die brand gesticht kan hebben. Al weet je het nooit zeker natuurlijk.

  8. Zakina zegt:

    Jeetje wat een verhaal… nooit geweten wie het eerste Nazi-slachtoffer was zeg maar. Goed dat je dit verhaal verteld.

  9. beuzeblaadje zegt:

    Een heel verhaal Tagrijn!
    Het zal je vast niet verbazen dat ik deze foto ook heb gemaakt? Maar het zegt me nu, na dit log van jou, veeeel meer!
    En weer bedankt!!
    beuzeblaadje

  10. quidam zegt:

    vd Lubbe wordt altijd afgeschilderd als een erg domme man, maar dat was hij absoluut niet.
    Mijn vader heeft als jong jongetje vaak naar hem geluisterd als hij vol vuur zijn denkwijze verkondigde.

  11. Emmelinda zegt:

    Wow wat een moedige man!!! Ik vind het een ontzettend indrukwekkend verhaal!

  12. Jenny zegt:

    Wat @Brimstone zegt, dat Hitler, dankzij hem,een aanleiding had om communisten keihard aan te pakken, daar ben ik het niet mee eens. Hitler had zowiezo wel ergens een aanleiding gevonden voor zijn actie’s!
    Ik vond het een mooi stukje geschiedenis en heb diepe eerbied voor deze Marinus van der Lubbe, misschien was de man naief, maar met de juiste doelstelling voor ogen!!

  13. Geertje zegt:

    Kippenvel heb ik nu.
    Ben er echt diep van onder de indruk.
    Dank je voor al die info Tagrijn!

  14. 10eke zegt:

    Wat een verhaal, zo kende ik het niet. Wel een zeer vasthoudend persoon. Hij heeft veel meegemaakt.
    Gr. 10

  15. Sjoukje zegt:

    Jeetje wat een verhaal, ben er helemaal stil van. Reizen met de benenwagen, wat een afstanden hebben zijn benen gelopen. Hij had wel zijn idealen en was een doorzetter.
    Groetjes Sjoukje

  16. Brimstone zegt:

    Even afgezien of van der Lubbe de brand wel of niet heeft aangestoken.
    Het was een jongen met naieve idealen, maar zijn (?) daad heeft wel afschuwelijke gevolgen gehad. Het gaf Hitler een aanleiding om linkse en communistische tegenstanders keihard aan te pakken.
    Dat het vonnis is ingetrokken is zeer juist, op het moment dat het werd uitgesproken was het al rechtsongeldig.

  17. klaproos zegt:

    oef tagrijn, da’s op en indrukwekkende manier je leven leven..
    weinig zulke helden waar vind je ze nog:-))
    dank je wel voor je beterschapswensen tagrijn..
    ze hebben gewerkt zie je wel :-)))
    ik ben der weer
    groetjes
    klaproos

  18. paco zegt:

    Alleen jammer dat het niet lukte

  19. Een heel indrukwekkend verhaal Tagrijn. Een fascinerend man, die Martinus, dat wel, maar fascinisme kan ook heel verkeerd uit pakken.
    o.t. plantenspuit ? 🙂

  20. rietepietz zegt:

    Je bent weer erg actueel Tagrijn !
    Er is niets mis met voor je idealen staan , ik hou daar wel van !
    Toch is de boel van een ander in brand steken, net als nu , nóóit goed te praten .
    Natuurlijk is de doodstraf daarvoor barbaars en krankzinnig .
    Dat was het doden van Fortuyn en van Gogh óók en ook dát gebeurde uit “een overtuiging ” .
    We zullen waarschijnlijk nooit helemaal de waarheid weten over deze v.d. Lubbe wat de brandstichting betreft maar de doodstraf opheffen als je al dood bent lijkt mij niet zo veel zin hebben .
    lieve groetjes , Riet

  21. Di Mario zegt:

    Ookal waren zijn ideeen niet altijd goed, hij stond wel ergens voor. En het feit dat hij tegen Hitler was is toch wel heel erg goed. Super intressant die info uit die tijd.
    Love As always
    Di Mario

  22. joanna zegt:

    Het is bewezen Tagrijn voor 99.9% dat hij niet de dader kon zijn, men had een zondebok nodig gehad..
    OT: dat met de artikelen kopieren is niet meer nodig, ik heb een oplossing gevonden. Toch nog hartelijk bedankt.
    Love Joanna

  23. Pasula zegt:

    Mooi stukje, wat een bijzondere man! Ik ben ook blij met zo’n log bijvoorbeeld nu en niet rond bevrijdingsdag als je overspoeld wordt door de media met alles van de oorlog.

  24. sylvester zegt:

    Ik had het op het journaal gehoord, leuk om wat meer info hierover te krijgen 😉

  25. Hanny zegt:

    Hij had toch heel veel over om zijn idealen te verwezenlijken. En dat alles met de benenwagen. Hij heeft grote invloed gehad op de geschiedenis.

  26. Geweldig Tagrijn dat je de geschiedenis rondom Marinus van der Lubbe zo duidelijk hebt neergezet.
    En toch prettig he als driekwart eeuw na je dood het doodsvonnis wordt vernietigd, eigenlijk past het helemaal in zijn verhaal.

  27. een echte wereldverbeteraar!
    een held?
    mooie wetenswaardigheden, tagrijn!!

  28. lenie zegt:

    over doorzetten gesproken zeg ..
    die stond ergens voor !!!
    en reizen met de benenwagen …
    moesten wij ons schamen met die
    luchtverontreiniging der vliegtoestanden …
    triest mens met een nog triester leven !

  29. Annemarie zegt:

    Van het bericht op de nieuwssites was ik al geschrokken, maar dit maakt het nog erger.
    Jeetje wat een dappere strijder! Wat heeft hij ontzettend veel geprobeerd. Daar kunnen veel mensen nog wat van leren. Ook ik!

  30. J@ntje zegt:

    jeetje…ben er stil van!
    macht van de eenling…
    wat een doorzetter….
    ben eigenlijk best trots op hem!!

Je kunt hier reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s