OP Z’N FRANS

Vorige week voerde Tagrijn in een verhaaltje een figuur op die er maar weinig ‘feduzie’ meer in had. Hij was zich niet ervan bewust dat veel lezers dat woord niet kennen, omdat hij hier een Leidenaar aan het woord liet. Hij werd hier door Zakina op gewezen en hij beloofde daar wat aan te doen.
In de zestiende en zeventiende eeuw bloeide en groeide de lakenindustrie in de Sleutelstad als nooit tevoren. Het aantal gastarbeiders stroomde toe en zorgde voor een grote toename van de bevolking. Veel van hen kwamen uit Noord Frankrijk en hun taal heeft ervoor gezorgd dat dit tot op de huidige dag deel uitmaakt van het Leids.

Namen
Je kunt hier tientallen Franse achternamen vinden, die al dan niet vernederlandst zijn. De families Favier, Laurier en Selier handhaafden hun schrijfwijze, maar worden niet uitgesproken als Favjee, Lorjee en Seljee, maar gewoon zoals het er staat. Doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg. Voor velen veranderde er niets: families zoals Chouffour behielden hun naam.
Bourguignon heet nu Burgerjon, Culpair Colpa, Tailleur Teljeur, Questro Kwestro en Vignobel Wijnobel. En de familie Malherbe deed voor een deel afstand van de naam en vertaalde het zeer vrij in Kwaadgras. De familie van de bekende Leidenaar Peter Labrujère is een van de vele voorbeelden waarbij het Franse lidwoord aan de rest wordt geplakt, zoals ook in De Larie, Durieux, Latour, Lacourt en Labordus. Wie dergelijke namen buiten Leiden tegenkomt, kan er bijna van verzekerd zijn dat deze van Frankrijk via Leiden in hun woonplaats terecht zijn gekomen.

Woorden
Het Frans heeft ook de Leidse woordenschat verrijkt. Een paar voorbeelden, om te beginnen met het woordje feduzie waarom het eigenlijk begon in dit stukje. Het is een vrije vertaling van het Franse ‘fiducie’, d.i. vertrouwen.
Sjonge, wat heeft die meid een blegeur! In het Frans ‘blageur’: verbeelding.
Stevige stof hoor, zeker bombazijn? (Een stof voor stevige kledingstukken, zoals een overall. Van het niet meer bestaande Franse woord ‘bombasin’.
Je hoort hier niet te zeggen: ‘het zal mij een zorg zijn’, maar mij een meleur. Je herkent het woord malheur.
En of je nou door de hond of de kat gebeten wordt, het is allemaal één toet mem. Van het Franse toute même.
Als je pinda’s eet, gaat dat onder je kesjoe zitten. Van cechou of cachou, dat is niet te achterhalen, maar het is wel de plaat van je kunstgebit.
Je familie is je permetasie (Fr. parentage), een grote kerel een kuresier (fr. cuirassier, d.i. eigenlijk een ruiter), met knikkeren moet je bij de oeter, dat is de beginstreep beginnen (Fr. outre) en als het koud is moet je een frokkie aan. Dat is een hemd. (fr. frog: eigenlijk monnikspij).
Het is maar een greep. Tagrijn heeft er wel feduzie in dat Zakina zo tevreden is.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Tsaal uits Leiden. Bookmark de permalink .

24 reacties op OP Z’N FRANS

  1. BdlR zegt:

    Er zijn nog een heleboel de la Rie ’s in Leiden. Ipv De Larie’s volgens mij is dit niet een goed voorbeeld. Kijk maar in de telefoongids van Leiden

  2. rietepietz zegt:

    Het woord was me niet vreemd , mijn vader gebruikte dat altijd en dat zal zéker niet komen omdat hj in Leiden geboren werd , hij werd weliswaar in het academisch ziekenhuis geboren maar heeft er verder nooit gewoond .
    Er woonde nog wel familie van hem in Leiden maar of dát de reden is dat vrij veel worden die jij hier benoemd wel ken…… ?

  3. Thérèse zegt:

    Ah, daar komen dus ook die Franse namen vandaan. Ik dacht alleen van de Hugenoten.
    Mijn moeder (Brabantse) zegt trouwens ook vaak dat ze er wel of geen feduzie in heeft.

  4. Niklas zegt:

    De tekst van het SKIK-liedje dat Boomkruiper aanhaalt, vind je op:
    http://www.skik.nl/songteksten/nacht03.html

  5. sylvester zegt:

    Je ne parle pas francais hiihihi

  6. boomkruiper zegt:

    Heb der mar fiducie in Want ’t giet precies zoas ’t giet … zong SKIK nog een paar jaartjes terug

  7. Niklas zegt:

    Prachtig / interessant log weer! Ik triggerde meteen op ‘feduzie’. Niet alleen in Leiden, maar ook in de noordelijke provincies is dat bepaald geen onbekende term, al is de schrijfwijze misschien iets anders. Zelfs binnen de streektalen zijn er meerdere, verschillende schrijfwijzen per regio. Ik heb er even de zakwoordenboeken Drents, Gronings en Fries op nageslagen.
    Fiducie, als normale Nederlandse ingang, leidt ons naar:
    Drents : feducie; fedusie; feduutsie
    Gronings : feduutsie; ferduutsie
    Fries : fidúsje
    Een mooi aanknopingspunt om in te gaan op een prachtig “Gronings” woord uit een van de liedjes van Ede Staal: dieverdoatsie.
    Gronings zakwoordenboek:
    dievendaairn, zich vermaken
    dievendoatsie; dieverdoatsie: tijdverdrijf
    Het Drentse zakwoordenboek vermeldt nog veel meer schrijfwijzen:
    divendaosie; divendaotie; diverdaosie; diverdaotie; divvendaosie; divvendaotie; divverdaosie; divverdaotie : bezigheden; ontspanning
    Merk op dat de officiële spelling Gronings “oa” is en Drents “ao”!
    Het Friese woordenboekje laat hier verstek gaan.
    In het Frans kom je dan vergelijkbaar uit op:
    divertir : afleiden, vermaken / zich vermaken
    divertissement : vermaak

  8. Renesmurf zegt:

    Als mensen niet weten wat een woord betekend, dan kunnen ze google raadplegen.
    Helaas staat daar ook niet altijd het antwoord.
    Het is een mooi woord.

  9. 10eke zegt:

    Leuk om allemaal te lezen. Veel wist ik niet.
    Fijne dag, gr 10

  10. Anoniem zegt:

    Mooie verzameling maar veel uitdrukkingen ken ik toch niet.
    Behalve bombazijn en feduzie dan!
    gr eva

  11. Leuk leuk leuk. Wat leerzaam dit zeg! Maar… de Franse taal is toch bij de gehele NL adel een tijdlang bonton geweest? Dus vernederlandste Franse woorden komen toch niet per definitie uit Leiden? Misschien wel veel achternamen ja. Ach wat zou het ook, er zijn wel ergere besonjes.

  12. klaproos zegt:

    wat een heerlijk log om te lezen mr T.
    jawel iedereen zal hier over tevreden zijn, daar heb ik ook wel feduzie in:-))
    ik hoor mijn moeder praten en dat was zeker geen leidse:-))
    groetjes
    klaproos

  13. Nou, anders ik wel. Wat een leuke log is dit dan dankzij Zakina geworden. Dankjewel Zakina…en Tagrijn. Het grappige is dat ik het woord feduzie als enige van al je voorbeelden wel kende.

  14. Heel leuk deze woordenstroom van voor mij onbekende woorden. De Brabanders kennen weinig of geen Frans, denk ik. Zou zo een, twee, drie niet zoveel verbasterde woorden weten. Buiten feduzie gebruiken wij deze woorden niet.

  15. paco zegt:

    En dat allemaal in zo’n klein landje

  16. Zakina zegt:

    Natuurlijk heb ik vroeger ook niet opgelet bij Frans hahaha… maar sommige Leidse woorden komen wel in Den Haag voor, maar ja… ik kende het niet… dit logje vind ik dan wel weer heel leuk.
    Mij een Meleur zeggen wij thuis (den haag) ook veel, maar misschien omdat mijn overgootje uit Leiden kwam (van Rijn is haar achternaam). Maar de rest ken ik dan weer niet. Enne Tagrijn 🙂 ik ben meeeeeeeer dan tevreden. Altijd leuk je taallogjes uit Leiden

  17. Hermien zegt:

    Ik ken niet alle woorden, maar toch een heel aantal. En uiteraard wel alle typisch Leidse namen. Grappig dat je je daar eigenlijk helemaal niet bewust van bent totdat je zo’n Leids woord elders gebruikt en iedereen je aankijkt of ze water zien branden.

  18. Di Mario zegt:

    Het schijnt dat de typische noord-veluwse woorden die ik er af en toe uit gooi mijn vriendin danig op haar lachenspieren werken.
    En dan ben ik me natuurlijk van geen kwaad bewust.
    Love As Always
    Di Mario

  19. als ik deze redenering doortrek ..
    de leidense taal is verrijkt door de franse gastarbeiders ..
    hoe gaan dan alle turkse, marokaanse, afrikaanse, .. gastarbeiders ‘onze’ taal beïnvloeden??
    en ..
    gaat het alleen met taal blijven???

  20. nanos zegt:

    Je vertelt me hier niets nieuwe, maar het is wel leuk weer eens zo’n rij Leidse weetjes achter elkaar te zien staan.

  21. Min zegt:

    Tja veel woorden kende ik al, maar ja dat is dan wellicht ook mijn Franse achtergrond.
    Zover ik weet woonde mijn familie niet in Leiden (Wel in omgeving Den Haag..)

  22. Hanny zegt:

    Net als Zakina ben ik opgegroeid in Den Haag. Daar was het woord feduzie toch heel gebruikelijk. Niet alle verbasterde Franse woorden ken ik. Maar ja, ik was ook geen Leidse.

  23. Leuk Tagrijn die uitleg over de namen sommige wist ik maar bijvoorbeeld Malherbe/Kwaadgras wist ik niet.
    Ennuhhhh al klaar voor het feest der feesten?
    Had je een klein beetje verwacht bij de Burcht afgelopen zondag.

  24. Annemarie zegt:

    Feduzie kende ik dan wel weer, de rest dat je noemt is abracabra voor mij. Maarja ik ben dan ook geen Leidenaar!

Je kunt hier reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s