AALST, ELST, OLST, IJLST…

Bonifacius2 De meneer hiernaast heet Bonifacius en hij is even nodig als inleiding voor een stukje over vier plaatsnamen in ons land, die met elkaar gemeen hebben dat ze uit één lettergreep bestaan en op LST eindigen.
Zijn bekeringsdrift was ook de paus opgevallen en die gaf hem dus opdracht de Noordzee over te steken en daar dat stelletje heidenen eens tot het christendom te bekeren.
Hij zocht Friesland uit, want daar zouden ze hem verstaan. In die tijd lag het Fries namelijk nog erg dicht bij het Engels van die tijd.
Dat ging er wederzijds niet echt zachtzinnig aan toe. Wie niet wilde geloven, moest eraan geloven. Menigeen werd een kopje kleiner gemaakt en de bezittingen van degenen die zich niet wilden bekeren werden vernietigd. Geen wonder dus dat Rome hem later voor al die heldendaden heilig verklaarde…
De bevolking hield er in die tijd andere goden op na, waarvoor ze her en der tempels hadden gebouwd. Bonifacius vernietigde het interieur en de beelden en bouwde zo’n tempel om tot een tempel van zijn God. Maar Bonifacius, koosnaam Boontje, kwam om zijn loontje, want tijdens een strijd bij Dokkum in 754 werd hij zelf om zeep gebracht.

Elst en Aalst
Nu komen we tot de kern. In Elst (Gelderland) zijn nog resten van zo’n voorchristelijke tempel gevonden. Ze droegen de Germaanse naam alha of alhistja, dat later werd vervormd tot heliste en via Eleste in 1178 Elst werd. Voor het Gelderse Aalst geldt een soortgelijk verhaal. In 850 zien we hier de naam Halosta en via Alaste in de 11e eeuw werd dat Aalst.
Nu ligt er ook nog een Elst in Utrecht en een in Vlaanderen. En Aalst vinden we ook nog in Brabant en Vlaanderen. En die hebben niets met die tempels te maken, maar zijn allemaal afgeleid van een woord dat ‘elzenbos’ betekent.

Olst en IJlst
Voor de andere twee namen laten we Bonifacius voor wat hij was. Olst zien we in 947 als Holsto, in 1303 als Oelste en in 1380 als Olst. Waarschijnlijk is de naam afkomstig van de boomnaam hulst.
We begonnen in Friesland en we eindigen er ook: IJlst. Geen tempel, geen boom en alleen maar vermoedens. De oudst bekende benaming uit 1313 is Ylike; met een beetje fantasie valt daar i-laki van te maken: aan de waterloop (in dit geval de Ee). Pas in 1492 duikt de naam IJlst op. De Friese naam is Drylts, een constructie van ‘to der Ylst’.
Sommige lieden beweren dat Ylike en vervorming is van Ilicum, de Latijnse naam voor Troje. Bewoners van die stad zouden in de 5e eeuw vC in Friesland zijn neergestreken en daar een nederzetting hebben gesticht. Een aardige uitsmijter voor dit stukje.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Stad en land. Bookmark de permalink .

23 reacties op AALST, ELST, OLST, IJLST…

  1. Min zegt:

    Ha leuk die feiten. En ik heb al eens gemeld dat ik net zover van de ene als van de andere Elst in Nederland af woon 🙂

  2. Herman zegt:

    Leuk, Tagrijn, ga je een nieuwe reeks starten? Alle plaatsnamen in Nederland verklaren.
    Grappig dat je Oelste noemt, ik kom uit een buurtschap met de naam Oele. Maar ik denk niet dat het eenzelfde achtergrond heeft.

  3. Plato zegt:

    Interessante info. Een paar weken geleden was ik in IJlst. Eigenlijk een miniscuul plaatsje waar ze evenwel druk doende zijn de historie weer op zijn plaats te leggen. in Dokkum was ik ook. Daar is een heel gebeuren rond Bonifatius gebouwd. Een ommegang,beelden en tal van verwijzingen naar het jaar 754. Erg interessant.

  4. Zakina zegt:

    Ik houd van geschiedenis, maar ziet er naar uit dat je veel uitzoekwerk hebt gehad. Leuk om te weten, dat boontje om zijn loontje van Bonifatius afkomt :-). Zo’n medelij hoeven we dus niet te hebben met het boontje hahaha.

  5. Thérèse zegt:

    Jeetje, wat heb jij veel uitgezocht!!! Ben jij historicus van je beroep? Ja, sorry, mijn oudste zoon is dat ook en vandaar die belangstelling.

  6. f r e d zegt:

    knap ingewikkeld…….

  7. Pasula zegt:

    koosnaam Boontje… erg leuk gevonden.

  8. boomkruiper zegt:

    Natuurlijk wel alle reden voor de heilig verklaring. Lekker moorden uit naam van je eigen God 😦
    Mooi artikel Tagrijn!

  9. beuzeblaadje zegt:

    Leuk om te lezen hoe die
    plaatsnamen tot stand zijn gekomen!
    Groetjesss,
    beuzeblaadje

  10. kamira zegt:

    Zo weer wat geleerd.zo kom ik op mijn ouwe dag nog heel wat te weten
    Ook heb ik je foto`s weer bekeken op je vorige blogs Mooi hoor

  11. Annemarie zegt:

    Ijlst ken ik dan weer het beste van allemaal..
    Ik wist wel dat Bonifatius natuurlijk is vermoord..
    Als Fries zijnde behoor je dat te weten.

  12. Vedat zegt:

    Wat heb je dat mooi bij elkaar gezocht, Tagrijn. Ik geloof, om in de sfeer te blijven, als ik eenmaal zo ver was als jij, dat ik verder zou spitten.
    Er zijn overigens plannen om in Elst een Batavierenpark aan te leggen, dacht ik.

  13. Morgaine zegt:

    Ja mooi, heel mooi, mijn opa kwam uit Friesland en ik heb een boek wat prachtig mooi is, af en toe lees ik erin, weet je waar het over gaat? Juist, legenden en sagen van een bepaalde streek in Friesland waar hij vandaan kwam, rond Wolvega, prachtig die verhalen en ze doen mij glimlachen als ik bedenk dat ik nu de natuur religie zo mooi vind…. ra ra ra 😉
    XXX

  14. eva zegt:

    Mooi blogje! Ja zo gaat en ging dat in de kerk!
    afgelopen zaterdag ontmoette ik iemand die Boni heette.
    Zal vast afgeleid zijn van Bonifacius.
    (Boni was diegene die mijn man heeft gereamineerd).
    gr eva

  15. Je bent dus neem ik aan een stukje verderop gaan kijken of kwam je er zomaar op om deze log te maken.
    Wel interessant en leuk de aanvullingen in de reacties.
    Off topic, ja ik was zelf ook heel tevreden met die Sinterklaaslog, maar ook leuk om te doen voor iemand die er toch ondanks zijn 56 ste nog steeds in geloofd hahahaha

  16. paco zegt:

    Ja, daar zit veel onderzoek in

  17. Hanny zegt:

    Het aparte vind ik dat het elfstedenstadje in het Nederlands IJlst (met st) wordt genoemd en in het Fries Drylts (met ts).

  18. klaproos zegt:

    ach tagrijnm der is een gezegde:-) wie zonder zonde is werpe de eerste steen, en zo is dat met vriend boontje ook:-)
    beter toe te geven dan je zo schijnheilig te gedragen zou ik denken :-))
    mooi dat jij het aan het licht brengt:-)

  19. Di Mario zegt:

    Iemand je geloof opdringen. brrrr.
    Love As Always
    Di Mario

  20. tagrijn zegt:

    @Nanos: Alhistja is Elst Gelderland, elzenbos is Elst Utrecht.
    Dank voor je interessante aanvullingen.

  21. nanos zegt:

    Een van de voetbalclubs hier in Elst heet dan ook Elistha, en ook de gymnastiekvereniging draagt die naam.
    Dat van ‘elzebos’ wist ik niet,maar er kunnen hier best veel elzen gestaan hebben. Er heet ook een straat Elzepas.
    Alleen, er was toch verband met verband met alhistja ? En dat was toch geen elzebos?

  22. nanos zegt:

    Er zijn in Elst zelfs twee tempels na elkaar op dezelfde plek gebouwd. Daarna zijn er op die locatie ook weer na elkaar twee kerken gebouwd en ook nu staat er een kerk.
    Een en ander kwam aan het licht bij de restauratie van de kerk nadat die in september 1944 verwoest was bij de operatie Market Garden.
    Als je ooit in de gelegenheid bent, zou je eens een bezoek aan de crypte moeten brengen. Daar zijn nog de nodige sporen van de vroegere bebouwing te zien.

  23. jij hebt heel wat opzoekingswerk gedaan, tagrijn!
    boontje was lang niet zo heilig? ;-))

Je kunt hier reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s