Stadsrechten alleen in Friesland nog belangrijk

Nu de dooi stevig inzet en we de kans op een Elfstedentocht voor dit jaar als vervlogen moeten beschouwen, toch nog even iets over dit fenomeen en wat zaken die daarmee samenhangen. Ik werd op het idee gebracht door Annemarie die zich om een reden die er hier nu verder niet toedoet in een mailtje afvroeg sinds wanneer Drachten een Friese stad was.
Drachten telt 45.000 inwoners en is ook door de streekfunctie natuurlijk wel een stad evenals Heerenveen. Maar toch zijn die steden niet opgenomen in de route van de Elfstedentocht. De Friese vereniging heeft in zijn oude statuten staan dat alleen de plaatsen die ooit stadsrechten hebben verworven als steden worden aangemerkt. Dat zijn er elf. Sommigen stellen dat er eigenlijk twaalf steden zijn met stadsrechten en tellen dan Berlikum mee. Nu mag dit dorpje toch al niet mopperen want het ligt op de route van de tocht, maar stadsrechten die je jezelf in 1355 hebt toegekend tellen nu eenmaal niet.
 Hierboven de akte waarmee Utrecht in 1122 stadsrechten kreeg.

Wat is het belang van stadsrechten?
In 1825 werd Delfshaven nog tot stad verheven, maar dat was voor de laatste keer. Sinds 1851, toen de Gemeentewet van Thorbecke werd ingevoerd, is het aboluut niet meer van belang dat een plaats stadsrechten heeft of niet. Het is nog leuk om het zoveeljarig bestaan te vieren, maar dat is het dan ook. Sindsdien kennen we in ons land nog alleen gemeenten en is het onderscheid tussen stad en dorp subjectief. Katwijk telt 61.000 inwoners en Hilversum 85.000, maar de autochtone bewoners spreken nog steeds van hun dorp.
Vanaf de elfde eeuw was het wel van belang. De graaf verleende via de bisschop het stadsrecht waardoor de vroede vaderen zelf de rechtspraak konden uitoefenen, de stad mochten ommuren of omwallen en op drank accijns mochten heffen. Daar stond een fors stuk eigenbelang van de graaf tegenover. Want het kersverse stadje was nu verplicht krijgsvolk te leveren aan de graaf als deze weer eens ten strijde trok of zijn eigen omgeving moest verdedigen. Ook moest jaarlijks een belasting aan de graaf worden afgedragen. In naam werd het stadsrecht dus verleend, maar werd het vaak gevoeld als opgelegd.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Stad en land en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

18 reacties op Stadsrechten alleen in Friesland nog belangrijk

  1. Qua Den Haag: op de pagina http://www.stadsrechten.nl/stedenjaar.htm (van een auteur die een wetenschappelijke dikke pil over alle plaatsen met stadsrechten heeft geschreven, dus we mogen redelijkerwijs aannemen dat ie niet zomaar wat roept) staat dat Den Haag, weliswaar aan de late kant maar toch, in 1806 wel degelijk stadsrechten heeft gekregen. Dus dat grapje over Den Haag als ‘groot dorp’ is kennelijk niet juist. M.i. zouden Drachten en Heerenveen gezien grootte, industrie en regionale verzorgingsfunctie inderdaad inmiddels redelijkerwijs toch ook wel als stad beschouwd mogen worden. Maar formeel zijn er nu eenmaal geen benoemingen tot stad meer, dus er is geen instantie meer die daarin het beslissende verlossende woord kan spreken. Zo’n benaming groeit tegenwoordig geleidelijk, naar wat de inwoners ervan vinden. Gek genoeg hebben die er kennelijk juist de meeste moeite mee. Zeistenaren spreken met 60.000 inwoners er nog altijd van dat ze naar het dorp gaan, Hilversummers met 80.000 inwoners ook, hoewel de gemeente zich als ‘media-stad’ profileert. En inderdaad Drachten, wat ik de gemeente hier https://www.smallingerland.nl/Drachten-en-de-dorpen een stad zie noemen, maar waar de inwoners ook nog overwegend van dorp blijven spreken (is mijn indruk). De Etten-Leurenaren beginnen met 50.000 inwoners ook te twijfelen of ze hun plaats nu als stad moeten gaan beschouwen. De Houtenaren spreken met 50.000 inwoners ook nog niet van stad. En zo door. Dus het ligt niet alleen in Fryslân gevoelig.

  2. Hildegarde zegt:

    Heel interessant , blij weeral wat geleerd te hebben, dat vind ik fijn.

  3. Platoonline zegt:

    Ga eens in dorpjes als IJlst en Sloten rondlopen. Als je twee keer flink in- en uit uitademt, ben je er doorheen. Maar wel stadsrechten. Heerlijk. Ook mooi, de Hanzestadjes. Maria en ik hebben een aantal ervan bezocht. In de lente volgen Doesburg, Hattem en Hasselt (NL) nog. Ik verheug me er nu al op. Want stad mag dan niet meer van belang zijn. Het zijn stuk voor stuk opgetuigde stadjes met singels, wallen, muren, poorten etc. Dus historisch interessant en vaak klein genoeg voor een mooie, overzichtelijke stadswandeling.

  4. Gut Tagrijn, je hebt Albert en mij heel wat zaken bij laten leren. Dat Delfshaven de laatste stad is, wisten wij ook niet. We hebben nog wat mooie foto’s liggen die we nu zeker gaan plaatsen. De eerste op weg daar naar toe staan al op onze blog. Liefde en een een meerkoet.
    Groetjes
    Mara

  5. Thérèse zegt:

    Goh, dat is allemaal nieuw voor mij. Vaag meen ik mij te herinneren dat iemand zei dat Den Haag eigenlijk geen stad was vanwege die stadsrechten, maar ik kan mij best vergissen. Maar die belasting en het soldaten leveren maakt het een heel stuk minder aantrekkelijk. Heb je veel na moeten pluizen om dit allemaal te weten te komen?

    • Platoonline zegt:

      Den Haag heeft van oudsher geen stadsrechten. Mijn vader sprak vroeger altijd spotten over het dorp den Haag waar ze aardappelen vervoerden in een vioolkist om toch nog interessant te lijken. Zulke dingen.

  6. rietepietz zegt:

    Je bent er flink diep ingedoken Tagrijn ,stad of geen stad blijkt dus zo simpel nog niet !

  7. beuzeblaadje zegt:

    Interessant log Tagrijn!
    Ik heb op de late avond nog weer heel wat geleerd 🙂

    Thanks!!
    beuzeblaadje

  8. Marja zegt:

    Leuk logje. Dus mijn Friese plattelandse vader uit Dokkum is in feite een stadse meneer?

  9. Caecil zegt:

    @Wieneke: Lodewijk Napoleon kennen we hier in Leiden goed. Hij was ‘de konijn van Holland’. Heeft Leiden enorm geholpen na de Kruitramp in 1807. Uit dank hebben we een kerk naar hem vernoemd.
    En Leiden heeft stadsrechten, maar is in sfeer een soort groot dorp. Ik noem het ‘een dorp met stadsrechten’.

  10. Zo zijn er nog een aantal dorpen in Nederland die geen stad zijn, maar het zich wel voelen.
    Blijft zoals ook Hanny al zegt vaak een beladen kwestie

  11. Wieneke zegt:

    Ja, het is grappig dat een dorpje als IJlst wél en de tweede stad van Friesland geen stadsrechten heeft. Nu ken ik Drachten vrij goed. Het is een echt Philipsdorp, net als Hoogeveen. Doordat Philips zich hier vestigde kregen deze twee dorpen allerlei voorzieningen, zoals bijv. een prachtige schouwburg, ziekenhuizen en een groot winkelbestand. De theaters De Lawei in Drachten en de Tamboer in Hoogeveen zijn geschikt voor heel grote produkties.
    Maar stadsrechten zitten er niet meer in, denk ik 🙂
    Wist je trouwens dat Assen heel laat stadsrechten kreeg? Koning Lodewijk Napoleon, de broer van keizer Napoleon, was daar een keertje op bezoek (het verhaal gaat dat hij het dorp zo mooi vond dat hij er een zomerresidentie wou hebben) en vond het belachelijk dat Assen nog steeds een dorp was. Dus maakte hij er in 1809 een stad van.

    Leuk logje.

  12. renesmurf zegt:

    Als een stad een stad is dan is dat zo.
    Zo is Winschoten een stad, en kan je dat van sommige grotere plaatsen niet zeggen.
    Het heeft dus meer met de ligging en structuur te maken dan met de omvang.

  13. ik vind het verrassend te lezen dat jullie enkel gemeenten hebben en geen steden?

    niet dat het zoveel uitmaakt, alhoewel sommige steden fier zijn op hun titel?

    zo heeft bv de (middeleeuwse) stad, waar wij wonen, vele jaren lang die titel kwijtgespeeld, tot groot ongenoegen van heel wat inwoners?

  14. Hanny zegt:

    Toch blijf ik over ons dorp als over ons dorp spreken., Echte Friezen nemen me het niet in dank af als ik het over de stad heb.
    Mooie blog over deze soms toch wel beladen kwestie. 🙂

  15. boomkruiper zegt:

    Het meest mis ik nog de stadsmuren en de poorten niet te vergeten
    @ die zit aan mijn lijf vastgegroeid :D))

  16. Di Mario zegt:

    Toch heeft de naam stadsrechten wel iets.

    Love As Always
    Di Mario

  17. klaproos zegt:

    dag tagrijn,
    jij hebt er een studie van gemaakt,
    ik weet dat we vroegr op school het er vaak over hadden,

    mooi blogje,
    fijn dat je weer op bezoek was,
    lieve groet,

Je kunt hier reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s