Marten Toonder 1912 – 2012

Woensdag 2 mei was het honderd jaar geleden dat Marten Toonder als zoon van een zeekapitein in Rotterdam werd geboren. Hij zou de grootste en meest bekende striptekenaar worden die ons land ooit heeft voortgebracht. In de crisisjaren dertig mocht hij met zijn vader mee naar Zuid-Amerika als beloning voor het behalen van zijn HBS-diploma. Daar maakte hij kennis met de grote Amerikaanse stripverhalen doordat hij kennismaakte met Dante Quinterno, die voor Walt Disney werkte. Toen wist hij plotseling wat hij wilde. Hij kreeg een baan op de tekenkamer bij drukkerij en uitgeverij Nederlandsche Rotogravure Maatschapij in Leiden en mocht daar tekeningen maken voor de bladen die daar verschenen. Met zijn Rotterdamse buurmeisje Phiny Dick verhuisde hij in 1935 naar de raadsherenbuurt aan (toen nog) de rand van Leiden en bleef daar tot zijn verhuizing in 1940 naar Amsterdam enige jaren wonen.

Tom Poes
Bij uitgeverij Diana werd hij de geestelijk vader van onder andere Don Sombrero en Tijs IJs. In 1941 schiep hij de strip Tom Poes die op 16 maart als ‘Het geheim van de blauwe aarde’ dagelijks in De Telegraaf verscheen. Deze strip moest Mickey Mouse vervangen, die door de bezetter was verboden. Al in het derde verhaal dook Bommel op, die later de grootste rol in de verhalen voor zich zou opeisen en Tom Poes meer en meer naar de achtergrond drong. De ‘jonge vriend’ komt zelfs in enkele verhalen niet voor.

De oorlogsjaren
Ook werkte hij tijdens de oorlog aan een tekenfilm die met opzet maar niet wilde vlotten. Dat de tekenfilm in feite een dekmantel was voor illegale activiteiten binnen de studio hoefde de bezetter niet te weten. Het verhaal ‘Tom Poes en de Chinese waaier’ brak abrupt af. Tom Poes en Heer Bommel doken onder in een put. Toonder wilde niet langer in De Telegraaf publiceren toen deze krant een SS’er als hoofdredacteur had gekregen. Na de oorlog werd de draad van het verhaal weer opgepakt.
Van de 177 verhalen die Toonder schreef, verschenen er sinds 1947 154 in de  NRC, later NRC/Handelsblad. Daarnaast vond ook herplaatsing plaats in regionale bladen en in het Parool en Het Vaderland. In 1947 verscheen ook het weekblad Tom Poes gedurende enkele jaren. De eerste acht nummers werden in prachtige koperdiepdruk gedrukt bij de Rotogravure, zijn oude werkgever; daarna was de kwaliteit helaas beduidend minder.

De laatste jaren
In 1964 verhuisde hij naar het Ierse Greystone waar hij de strip voortzette. Hij overleed in 2005 in het Rosa Spierhuis in Laren.
Naast een geweldig tekenaar was Toonder ook een begenadigd taalkunstenaar en hij heeft dan ook tal van woorden en uitdrukkingen aan onze taal toegevoegd. In de loop der jaren kregen de verhalen steeds meer diepgang en werden politieke en maatschappelijke onderwerpen speels aan de kaak gesteld. Zijn verhaal ‘De bovenbazen’ uit 1963 is een klassieker geworden. We zien hier de spelers binnen het kapitalisme aan het werk en het werd dik aangezet. Maar nu, bijna een halve eeuw verder, is zijn fantasie (of vooruitziende blik?) werkelijkheid geworden: op het wereldtoneel van de economie zien we dat de macht in snel tempo bij slechts enkele bedrijven komt te liggen. NRC is woensdag begonnen met herplaatsing van dit verhaal. Met de tekst van Toonder maar met illustaties van vooraanstaande Nederlandse tekenaars. Die dag verscheen de krant ook zonder foto’s, maar met tekeningen bij alle berichten.
Begin dit jaar werd nog eenmalig een korte strip uitgegeven die werd getekend door Gerben Valkema, de tekenaar van Elsje, een strip die iedere dag in veel regionale dagbladen is te vinden. Maar het is natuurlijk geen echte Toonder.
Nee, met ‘Het Einde van Eindeloos’, het 177e verhaal van de Bommelsaga, kwam in 1986 echt een einde aan de reeks. Bommel trouwde met zijn buurvrouw Doddeltje en naar onlangs nog werd vernomen, leven ze al heel lang erg gelukkig. Tom Poes is weer de wijde wereld ingetrokken, op weg naar nieuwe avonturen. Maar helaas is er niemand meer die zijn verhalen kan opschrijven…

NB Dit is een lang verhaal en het zou dan ook aardig zijn geweest dit eerbetoon aan Toonder te verluchtigen met veel meer illustraties. Maar de Toonder Studio’s hechten zeer aan hun copyright. Daardoor rinkelt de kassa daar al vrij snel. Dus moet de lezer het helaas doen met een portret van Toonder en een tekening van Gerben Valkema. Daarvoor zal men Tagrijn geen nota kunnen sturen…

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Cultuur. Bookmark de permalink .

18 reacties op Marten Toonder 1912 – 2012

  1. Jaco zegt:

    Ik las hem altijd graag, en hoop mijn dochters ook met hem kennis te laten maken, maar houd mijn verwachtingen bescheiden 🙂 Mooi eerbetoon!

  2. Loontjuh zegt:

    Mooi eerbetoon….de verhalen van bommel en tom poes enz…

  3. RenéSmurf zegt:

    Ik heb ooit die film gezien, als je begrijpt wat ik bedoel, en ik heb het hoorspel bommel gehoord.
    Mooie fantasievolle verhalen.

  4. platoonline zegt:

    Wat fijn dat je een logje over Toonder schreef, Tagrijn. Ik ben sinds jaren een bewonderaar van zijn werk en ook zijn autobiografie heb ik met plezier gelezen. Wist je dat Phienie de teksten schreef voor de beeldverhalen en dat Jan Gerhard daar ook jaren aan heeft meegewerkt?

    Jammer dat het verzameld stripwerk in zo’n kleine en dure oplage is verschenen. Het is haas niet meer te krijgen.
    Was Toonder zo’n geldwolf? Ik haal het nergens uit zijn werk en ook niet uit stukjes die men over hem schrijft. Het wordt ook niet onderbouwd in de reactie. Jammer. Ik kan me nog voorstellen dat zijn zoon het wel is. Daar leefde hij mee in onmin.

    Prachtig logje. Nu maar hopen dat je geen claim krijgt van Gerben 🙂

  5. staartje zegt:

    Mooi eerbetoon. Ook informatief. Ik ben niet zo’n Bommelfan, maar uniek is deze man zeker. Dank voor je informatieve verhaal met uw welnemen

  6. Een genie was deze man, maar ook een geldwolf. Bij Rotterdam Blaak staat een monument voor hem. Vorige week dinsdag zijn we er nog geweest met onze kleinzoon, toen we het Maritiem Museum bezochten. Zie: http://albertymara.blogspot.com/2012/04/naar-rotterdam-met-onze-kleinzoon.html

  7. Thérèse zegt:

    Mooi verteld, Tagrijn. Ik heb eens -lang geleden- een biografie van hem gelezen, maar na deel 1 was deel 2 e.v.? nergens te vinden. Ik lees nog geregeld zo tussendoor een boek van hem. o.a. lees ik graag over de heer Terpen Tijn en..ach, ze zijn allemaal geweldig.

  8. rietepietz zegt:

    Lariekoek , met uw welnemen , dit soort illustraties zouden gewoon moeten kunnen in zo’n prachtig eerbetoon aan een kunstenaar !

  9. boomkruiper zegt:

    Nou Tagrijn het plaatsen van zijn portret is ook al riskant voor je geldbuidel 😉 laat ik mij vertellen door http://www.eerlijkefoto.nl/
    Vond zijn verhalen over zijn huisspoken in Ierland altijd zo fascinerend

  10. Wieneke zegt:

    Mooi logje. Ongeëvenaard stel, onze heer Bommel en Tom Poes. Een heleboel vaste uitdrukkingen zijn zodoende in de Nederlandse taal terechtgekomen. Met uw welnemen 🙂

  11. dit is een hele mooie manier om deze grote mijnheer te herdenken, tagrijn!!

    spijtig dat hij geen opvolgers heeft om zijn werk voort te zetten!

  12. Je doet Marten Toonder zeker recht. Hij was een begaafd persoon met een stevige ruggengraat.
    Het dagblad Trouw geeft as. zaterdag een unieke krant uit: geen foto’s, maar alleen illustraties van de hand van Marten Toonder. Liefhebbers sla je slag!

  13. annespike zegt:

    Zelfs ik ken hem.. En dat zegt al wat! 🙂
    Mooi eerbetoon Tagrijn… Kan me wel voorstellen dat men er waarde aan hecht!

  14. klaproos zegt:

    zijn strips van heer bommel mocht ik graag lezen in de krant : -)

    OT
    het ED “is” de ontroerende foto:-)

  15. gewoonhanny zegt:

    En tot tweede ‘heer van stand’ is deze week Theo Olof gekozen. Geen slecht uitverkiezing lijkt mij.

  16. Dwarsbongel zegt:

    Het werk van Marten Toonder is uniek! Misschien dat Tom Poes in de wijde wereld Lucky Luke nog eens tegenkomt, dan kan de “jonge vriend” misschien eindelijk Rataplan opvoeden…

  17. En iedereen die wel werk van hem kent.

    Love As Always
    Di Mario

Je kunt hier reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s