Liever Turks dan paaps…

Dat Erdogan als winnaar van het referendum in Turkije uit de bus is gekomen, zal in ons land niet door veel Nederlanders met gejuich zijn ontvangen. Maar de populariteit van Turkije, vooral als handelspartner, was vroeger zeer groot. En dat heeft ook in Leiden zijn sporen nagelaten.
In het gebouw aan het Kort Rapenburg 1 waar vroeger een filiaal van de Nederlandsche Bank was gevestigd, zit nu het Honorair-Consulaat van Turkije en ook daar speelt de handel een grote rol.


Laten we wat verder lopen en eens op de Breestraat kijken. Hieronder zie je op een foto uit 1880 het vroegere nogal elitaire restaurant ‘In den vergulden Turk’.


Het was de plek waar ‘de hoge heren’ van de universiteit elkaar graag ontmoetten en zich achter de neppalmen konden verschuilen voor het gewone volk. Het gebouw maakte deel uit van een voor de gebroeders Le Pla in 1673 gebouwde renaissancegevel, die in 1981 moest wijken voor de uitbreiding van V&D. Met de kennis van nu: doodzonde. Het oude trappenhuis is overigens nog steeds in het gebouw van V&D, over enkele maanden Hudson’s Bay, aanwezig en is soms op Monumentendag te bekijken. Het hieronder afgebeelde timpaan maakt duidelijk wat dat huis met Turkije had te maken.


De broers Le Pla waren lakenkooplieden die handel dreven met de Levant. In het midden zie je een Turkse koopman, links Neptunus en rechts Mercurius. Dit vroeger zo statige huis heette tot 1779 ‘De Vergulde Druyff’. Ook zijn de jaartallen 1673 en de naam van de maker XAVERII te lezen.
(Ofschoon het restaurant al jaren is verdwenen kun je in de stad nog vijftien Turkse restaurants en eethuisjes vinden, waarvan elf in het centrum. Maar dit geheel terzijde.)


We blijven op de Breestraat, want nog geen honderd meter voorbij In den Vergulden Turk zie je een rij kleine torentjes aan de frontzijde van het stadhuis aan de Breestraat. Op ieder torentje prijkt een maansikkel zoals die ook op de vlag van Turkije is te zien. Dat heeft alles te maken met de Watergeuzen die Leiden in 1574 hebben bevrijd. De calvinistische geuzen droegen Turkse zilveren halve maantjes met de tekst: ‘Liever Turks dan Paaps’. Want Turken waren betrouwbaarder dan roomskatholieken.

Een van de bekendste nationale symbolen van Nederland is de tulp. Maar al zingen Amsterdammers het nog zo hard, tulpen komen echt niet uit Amsterdam. Neerlands trots kwam uit Turkije, het Ottomaanse Rijk. Ze werden in de zestiende eeuw geïntroduceerd in Europa. De tulp was populair in onder andere Frankrijk, maar leidde tot een ware hysterie in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
De eerste tulpen werden in 1593 door de Vlaamse diplomaat Ogier Gisleen van Busbeke aan zijn vriend, de botanicus Carolus Clusius, gestuurd en in de Leidse Hortus Botanicus opgekweekt. Zes oogsten later – een tulp komt in zeven jaar tot wasdom – was het verzamelen van tulpen een rage geworden. Op de afbeelding zie je welk vermogen voor één bol werd betaald. Een huis aan de Heerengracht in Amsterdam werd geruild voor één bol. Dat een aantal bollen werd gestolen uit de Leidse Hortus was dus een kraak van jewelste. Zelfs de naam van de bloem is Turks. De geopende bloem toont gelijkenis met een tulband, dus werd de bloem daar ‘tülbend’, later tulipan genoemd. De Nederlanders verkortten dat tot tulp.

De officiële handelsband met Turkije dateert uit 1612. Om dit feit te gedenken liep vierhonderd jaar later in de Drie Octoberoptocht van 2012 een aantal fraai uitgedoste mannen mee.


En zo zie je maar wat er allemaal na zo’n referendum door je hoofd kan gaan…

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Cultuur, De media, Over de grens en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

13 reacties op Liever Turks dan paaps…

  1. Wieneke zegt:

    Als ik met allerlei vuil op mijn aanbiddelijke kindergezichtje en kleertjes binnenkwam, dan zei mijn mamma: ‘Kom hier, je ziet er uit als een Turk. Ik ga je flink schrobben.’ Geen idee hoe ze aan deze uitdrukking kwam en ik kan het ook niet meer vragen. Maar ik zeg het tegen onze dwergschnauzer Lola, die soms ook niet vies van vies is. 😉

  2. Wie wil er nu nog op vakantie met “all-inclusive” naar Turkije. Niet veel meer. Erdogan is in onze ogen niet een zegen voor Turkije, maar daar denkt 51% anders over. Bedankt voor de Leidse Turkse info. Weer wat geschiedenis door jou bijgeleerd. Van die tulp wisten wij.

  3. gewoonanneke zegt:

    Wat leuk om te lezen, van de tulp wist ik dan wel.

  4. Morgaine zegt:

    Een geschiedenis van de tulp die ik ook nog steeds aan anderen vertel en leerde op de lagere school. De Tulp is Turks! 😉

    X

  5. Zonde hoe dit land zich (volgens mij) impopulair maakt in Europa. Gaat ze een hoop geld kosten waar dan de bevolking de dupe van wordt.

  6. RenéSmurf zegt:

    Ja, momenteel is hun leider flink de sfeer aan het verpesten. Er komen eens betere tijden aan en dan zijn we weer bevriend. Dat zijn we toch wel. Leuk, al die mooie sporen! Net als die andere sporen uit andere landen en Nederlandse sporen over heel de aarde. Van Gogh heeft nooit een tulp geschilderd, en toch is dat ons symbool geworden, terwijl zonnebloemen en rozen ook erg fraai zijn.

  7. Kakel zegt:

    Eeuwig zonde dat die prachtige gevel moest wijken.
    De zwart/wit foto vind ik een topper. Nauwelijks te geloven dat het er toentertijd zo heeft uitgezien. Het lijkt een beeld uit een film.
    Ik wist wel dat tulpen oorspronkelijk uit Turkije kwamen maar dat er zoveel historie achter zat…nee. Elke keer verbaas ik me weer over de geschiedenis van Leiden!
    Mijn schoonvader – een geboren en getogen Kinderdijker – noemde de mensen van “de overkant” van de rivier de Lek Turken. Mij dus ook. Als ik vroeg waarom was zijn antwoord steevast: ‘Omdat het zo IS.” Geen speld tussen te krijgen (-:
    Ben ik toch liever Paaps dan Turks, haha.

  8. Suskeblogt zegt:

    Mooi stukje geschiedenis. Nu weet ik tenminste waar de tulp vandaan komt.

  9. Villasappho zegt:

    Bijzondere geschiedenis erg leuk om te lezen!

  10. rietepietz zegt:

    En een héél actueel logje natuurlijk! Ik weet niet of de Turken heden ten dagen betrouwbaarder zijn dan de “Papen” , beetje vreemd om Nederlander te worden en daar van alle vrijheden te genieten en dan in het moederland iemand steunen die die het woord vrijheid nauwelijks kan spellen. Ik liep hier al eens pardoes tegen een ( niet aangekondigde) demonstratie van Turken aan, was best angstaanjagend als je niet verstaat wat er voor leuze geroepen worden .

  11. Marja zegt:

    Hartstikke leuke weetjes. Bedankt.

  12. logbankje zegt:

    Weer veel opgestoken van de stad Leiden.
    Nederlanders zijn altijd al een handelsvolk geweest.
    Maar dat Turkije zoveel sporen heeft na gelaten in Leiden was me onbekend. Hans

  13. Rob Alberts zegt:

    Velen zullen deze geschiedenis al lang zijn vergeten …,

    Mooi overzicht

    Vriendelijke groet,

Je kunt hier reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s