In 1512 stortte de toren in…

Op de kop af vijfhonderd jaar geleden, tijdens de preek in de Leidse Pieterskerk van 25 februari 1512, schrokken de kerkgangers op van grote stukken steen die met donderend geweld naar beneden kwamen.  Maar blijkbaar was men er niet zo van onder de indruk want de dienst ging gewoon door en er werd verder weinig aandacht aan geschonken. De waarschuwing van Hogerhand werd in de wind geslagen.
In de nacht van 4 op 5 maart tegen een uur  viel met donderend geweld de toren naar beneden. De toren die rond 1398 was gebouwd en de ‘Coningh der zee’ werd genoemd, omdat hij een baken was voor scheepslieden, was er niet meer. Lang is beweerd dat de toren zeker honderd meter hoog moet zijn geweest, maar tijdens een vrij recente renovatie kwamen de fundamenten van de toren voor de dag waaruit bleek dat de toren waarschijnlijk nog niet de helft van de veronderstelde hoogte had.
De kerk zelf was in 1121 begonnen als een simpel tufstenen kerkje. Leiden was nog een klein plaatsje met nauwelijks duizend inwoners en een grote kerk kon men eenvoudigweg niet betalen ofschoon het initiatief van de graaf was uitgegaan. De kerk was dan ook op zijn grond gebouwd en werd in de 13e eeuw de parochiekerk van de stad; de commandeur van de Duitse Orde benoemde de priester van de kerk, meestal zichzelf, en daarna werd de kerk regelmatig uitgebreid.

Hierboven zie je een afbeelding die omstreeks 1500 moet zijn gemaakt, dus twaalf jaar voordat de toren instortte. Maar in die tijd bestonden er uitbreidingsplannen voor de kerk, dus weten we niet of we hier kijken naar een afbeelding van de kerk met de een paar jaar later ingestorte toren zoals hij er toen uitzag, of dat dit wellicht een model voor de nieuwe kerk is.

De restanten van de klokken werden door Willem en Jasper Moer in 1513 omgesmolten tot een grote klok van 2,12 meter hoog en een middellijn van 1,81 meter: de St. Salvatorklok. Deze droeg het randschrift:
‘Salvator so heyt ic.
Den haghel en alle quaet weder verdryf ic
Den levenden ende den doden luy ic.
Willem Moer, en Jaspar syn broeder maeckten my
In ’t Jaer ons Hern M.CCCCC.XIII.’
Omdat de kerktoren niet werd herbouwd, werd bij de steeg op het Pieterskerkhof een klokkenstoel gezet. Dit is hierboven te zien op de gravure uit 1675, die een van de afbeeldingen van een stadsplattegrond van Hagen was. De steeg werd nu de Sincte Pieyters clocksteghe genoemd, later de Kloksteeg. De klokkenstoel verdween in 1745 wegens bouwvalligheid en de klok werd drie jaar later omgesmolten om met de opbrengst de kerk te kunnen repareren. En zo was het laatste restant van de toren ook verdwenen.

(Hierboven nog een interieurschildering uit 1653 van Hendrick van Vliet. We zien onder andere een grafdelver aan het werk en rechts nog een hondje dat de kerk wel een goede uitlaatplek vond.)

A.s. dinsdag update Ongerijmd rijm

Advertisements
Dit bericht werd geplaatst in Cultuur, Stad en land, Uit Leidse bron en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

18 reacties op In 1512 stortte de toren in…

  1. staart zegt:

    Die torens waren blijkbaar niet zo stevig. In Groningen werd in vorige eeuwen gewaarschuwd voor vallende stenen bij de Aa-kerk. Die vallende stenen inspireerden zelfs onlangs tot een muziekstuk http://www.aakerk.nl/?page=Geschiedenis-72 Een prachtige kerk daar in Leiden. Het zijn en blijven prachtige stukjes geschiedenis

  2. platoonline zegt:

    Dus helemaal duidelijk is de situatie rond de toren niet, begrijp ik. Het moet heel wat consternatie hebben gegeven, zo’n gedeeltelijke instorting tijdens een dienst.

    Doet me denken aan een gebeurtenis hier in België. In een plaatsje nabij Hasselt was een kerk waar een kerstavonddienst werd gehouden; De dienst loopt ten einde, de mensen gaan naar buiten en verspreiden zich. Vlak bij de kerk zitten een vader en zoon nog wat te praten en rijden daarna het parkeerterrein af. ‘Vijf seconden’ stort het dak van de kerk volledig in. Het geweld van de instorting is zodanig dat er, nadat de stofwolken zijn opgetrokken, nog maar één muur half overeind staat. Men is verbijsterd en stelt een onderzoek in. Uit niets blijkt opzet. De kerk was slecht onderhouden en heeft het gewoon begeven. Maar net achter de hielen van de bezoekers zodat er zelfs geen gewonden zijn. Mag men hier van een wonder, dan wel van een geluk bij een ongeluk spreken? Of heeft God hier persoonlijk het dak nog even ondersteund tot ‘het kon?’

  3. boomkruiper zegt:

    Daar wordt weer zo’n rijke stinkerd begraven 😉
    Wat een mooie kerkgeschiedenis geef je hier weer

  4. We hebben deze log met plezier gelezen. Wat is er nog veel te leren over jouw stad.
    Andersom hebben wij dat wel eens met onze ‘dolfijne’ stad, die jij goed kent.
    Grtz
    Mara

  5. Hildegarde zegt:

    Een mooi geïllustreerd stukje geschiedenis, lees ik graag.

  6. Wat leuk dat je hier aandacht aan hebt geschonken Tagrijn.
    Je weet ik geniet van dit soort stukjes geschiedenis.
    Off topic , ik heb voor van de zomer weer een leuk plannetje in gedachte en wil daar eerdaags eens met Ceacil, de Leidse Rederij en jou over doorpraten.

  7. beuzeblaadje zegt:

    Moet echt weer even wennen hier: heb al een paar keer gekeken voor het
    Leids Detail was dat eerder niet altijd op vrijdag???

    OT: Volgens mij bedoelde jij de brug die ik nu op mijn log heb staan?

    Groetjesss,
    beuzeblaadje

  8. Wieneke zegt:

    Ik blijf me verbazen over het feit dat mensen in die tijd zulke enorme gebouwen konden realiseren. Zonder computers en alleen met mankracht. De werktuigen waren lachertjes vergeleken met wat nu tijdens het bouwen van gebruikt wordt. Vandaag de dag stort er ook wel eens wat in. Wel erg coole lui, die ouwe Leienaren 🙂

  9. de toren valt in en de preek gaat gewoon verder???

    straffe mannen, die leidenaren? 😀

    mooi stukje geschiedenis, tagrijn!

    fijn weekend,

  10. rietepietz zegt:

    Een mooi stukje geschiedenis Tagrijn , de kerk in z’n huidige staat is het bekijken ,ook zonder 100 mtr toren, zeker waard !

  11. Annemarie zegt:

    Jammer dat men hem niet meer helemaal nagebouwd heeft. Maar zo blijft het wel mooi mysterieus!
    Grappig dat ze elke keer weer wat nieuws verzonnen om delen te verkopen om zo toch weer iets anders te bouwen.
    Ook toen waren het al echte handelaren!

  12. Di Mario zegt:

    Dat ze toch zoveel jaar geleden al zulke dingen konden maken en dat we nog steeds die dingen bouwen… Tenminste hier op de Veluwe natuurlijk 😉

    Love as always
    Di Mario

  13. Hanny zegt:

    Het blijft verbazingwekkend hoe men vroeger zulke bouwwerken kon bouwen. Een mooi stukje geschiedenis schotel je ons voor.

  14. renesmurf zegt:

    Goh, apart verhaal, en erg mooi ook.
    Mensen hebben het in de loop der jaren veel groter gefantaseerd, iets wat in latere tijden niet meer kon.
    En uiteindelijk komt men er min of meer achter hoe het precies geweest moest zijn.

  15. Caecil zegt:

    Ha Tagrijn, daar ben ik weer. Met mijn bericht van verleden week is iets niet goed gegaan (ik had ze niet allemaal, ggggrrrrrrrrrrrrrrrrrr).
    De Leidse gidsen vertellen graag dat de toren van de Pieterskerk wel 120 meter hoog was, dat is 4 meter hoger dan de Domtoren in Utrecht. Het was daarmee de hoogste kerktoren van Nederland.
    De gidsen vertellen ook graag dat de klokketoren is afgebroken, omdat de buurtbewoners bij de gemeente geklaagd hadden over vunzigheden die er bij plaatsvonden. Een soort hangplek avant la lettre was het dus.
    Nou ja, de gidsen…………….. in ieder geval één!
    Alvast een prettig weekend gewenst, Tagrijn! Kom je zaterdagmiddag (13.00-15.00) nog naar Radio Laat je Leiden in het Sieboldhuis? Echt wat voor jou! Kijk even op de site:
    http://www.radiolaatjeleiden.nl/

  16. beuzeblaadje zegt:

    Prachtige kerk met een merkwaardige historie!

    Groetjesss,
    beuzeblaadje

  17. klaproos zegt:

    een schitterende kerk tagrijn, en geweldig hoe men vroeger bouwde hé, echt “top”

Je kunt hier reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s