Honderd jaar De Stijl

Door alle aandacht via pers en tv kan het je bijna niet zijn ontgaan: De Stijl werd een eeuw geleden opgericht. Aanvankelijk werd er wat schouderophalend op deze internationale kunstbeweging gereageerd. Wat een onzin al die meetkundige figuren in simpele kleuren. Maar al snel won deze frisse wind toch terrein, niet alleen in kunstuitingen maar ook en vooral in de industrie. Kunstenaars als Mondriaan, Rietveld (zijn beroemde stoel), Van Doesburg en Van der Leck werden internationaal erkend als grootheden. Omdat Leiden de geboorteplek is van deze beweging (hier richtte Mondriaan en Van Doesburg het blad De Stijl op) pakt de stad dit jaar groot uit met een bijlage van twaalf pagina’s in alle grote landelijke dagbladen met de titel Leiden viert De Stijl.
Al is er tot dusver nog niet veel van de Stijl te zien in de stad. Het omslag van het eerste nummer van het blad De Stijl is aangebracht in de bestrating van het Kort Galgewater tegenover het huis van Van Doesburg en sinds een aantal jaren staat het kantoor van verzekeraar Achmea op het Stationsplein.



Maar de door Van Doesburg voor Leiden ontworpen fontein is pas vanaf 23 september op de kruising Morssingel/Stationsplein, te zien. De oude meelfabriek zou in Mondriaanstijl worden overgeschilderd, maar toen ik op Hemelvaartsdag toevallig over de Zijlsingel fietste, zag ik daar nog steeds alleen de twee kwadraten van Lissitsky.

Veel winkels in Leiden hebben hun etalages al aangepast met de Stijlfiguren. Het boekenantiquariaat Klikspaan aan de Nieuwstraat haalden zijn Stijlboeken uit de kast en zette ze voor het raam.


Sinds 18 mei is op de Hooglandse Kerkgracht de openluchttentoonstelling Raakvlakken te zien. Een aantal jonge kunstenaars hebben opdracht gekregen een kunstwerk te ontwerpen dat raakvlakken toont met De Stijl.  Ik ben er dus gaan kijken. Ook een aantal Japanse jongeren liep er, gewapend met fototoestellen, rond te kijken. Af en toe luid schaterend en schouderophalend en mij een plaatsvervangend schaamtegevoel bezorgend.
Toch laat ik een aantal van deze kunstwerken zien. Vaak vond ik de relatie met De Stijl niet, soms was het overduidelijk. Slechts enkele werken konden me echt een beetje boeien. Al bekruipt me dan toch vaak een schuldgevoel, want ach, ze hebben toch hun best erop gedaan. Als het maar met geestdrift is gemaakt.
En over mooi en lelijk valt te twisten. Ik plaats er hieronder een aantal. Oordeel zelf.

Advertenties
Geplaatst in Cultuur, Stad en land | Tags: , , , , , | 19 reacties

Een slaapverwekkende zwerftocht


Vandaag nodig ik je uit voor een slaapverwekkende zwerftocht door ons land waarbij je je wandelschoenen niet aan maar uit moet trekken. Het is een medicijn dat niet in het pakket van je zorgverzekeraar is opgenomen maar ook niet je voorraadje melatonine aantast. Het is een gratis remedie tegen slapeloosheid. Niet dat ik er zelf veel last van heb. Vroeger dacht ik altijd: ‘Later, als ik groot ben, kan ik lekker de hele nacht in bed liggen lezen.’ Want waarom je tijd verdoen in bed als je ook kunt verliezen in de spannendste avonturen. Toch is dat er nooit van gekomen. Ik ga nu meestal ergens in de kleine uurtjes naar bed en val dan bijna altijd snel in slaap. Maar lukt het eens een keer niet dan maak ik gebruik van de hiervoor genoemde remedie en echt, dat werkt als een speer. In ieder geval beter dan het beroemde schaapjes tellen. Want bij mij struikelde er dan altijd een over een hekje en dan buitelde de hele kudde eroverheen. Echt weer iets voor mij om net de domste kudde uit te zoeken. ‘Kun je dat ook al niet?’, brieste de herder dan. Maar ja, ik had mijn ogen dicht, bovendien een lichte vorm van nachtblindheid en kon het dus niet zo goed meer zien allemaal. De herder was helaas nooit gevoelig voor die argumenten en trok verder over de grote stille heide. Ik moest dus iets anders bedenken om in slaap te vallen.
Vroeger was er op de radio een spelletje dat, dacht ik, Haak In heette en waarbij je de laatste letters (minimaal twee) van een woord moest gebruiken als begin van een volgend woord. De kunst was zo ver mogelijk te komen. Dus: weblog, logboek, boekomslag, slagroom, roomkaas enzovoort. Maar veel uitdagender en lastiger  is natuurlijk om een onderwerp te kiezen, bijvoorbeeld Nederlandse plaatsnamen.
Laten we dat eens proberen. Je kunt natuurlijk beginnen met de plaats die je zelf wilt, maar bij Alkmaar begon de victorie dus die stad nemen we vandaag maar eens als startpunt. We proberen zo ver mogelijk te komen en twee keer dezelfde plaats mag niet. Daar gaan we. Alkmaar – Aarlanderveen – Veendam – Amsterdam – Damwoude – Oude Pekela – Laren – Renswoude – Woudenberg – Bergen – Gennep – Epen – Enkhuizen -Enschede -Denekamp – Kampen – ….. enzovoort. Slaap je al bijna? Prima, zie je wel dat het werkt!
Waarschuwing: wie wil beginnen met Tuitjenhorn (je weet maar nooit) of Maastricht valt niet in slaap maar komt van een koude kermis thuis.


Rectificatie: Vorige week schreef ik dat WordPress afbeeldingen die naar hun mening aanstootgevend zijn, verwijderde. Dit wordt echter niet door WordPress gedaan, maar door Photobucket.

Geplaatst in Allerlei, Diversen | Tags: , , , , | 15 reacties

MORE: Modern Realisme in Gorssel

Sinds kort is in het Gelderse dorpje Gorssel in het vroegere gemeentehuis het museum MORE gevestigd. Het herbergt schilderijen die samen de grootste verzameling werken van modern realisme vormen. De verzameling is verworven door Hans Melcher en is grotendeels afkomstig uit de collectie van het museum van Dirk Scheringa.
Naast de vaste collectie waarin de kunst van onder andere de grote vijf van het neorealisme is te vinden (Willink, Koch, Hynckes, Ket en Schuhmacher) zijn er ook wisselende exposities.

Bij mijn bezoek was dat het werk van de Berlijnse kunstenaar Johannes Grützke (1937). Hierboven zijn bekende zelfportret en hieronder nog een aantal van zijn werken. Omdat WordPress heel goed is in het verwijderen van afbeeldingen met expliciet bloot (een schilderij van Rubens werd ooit om die reden van dit blog verwijderd) toon ik geen werken met fors uitgestalde mannelijke zaken. (Wie het werk van Lucien Freud kent, begrijpt wat ik bedoel.)



Tot slot nog een paar werken uit de vaste collectie.


Sal Meijer (1877-1965) die zeer detaillistische stadsgezichten schilderde. Hierboven Delft.


Jan Mankes – bomenrij


Wim Schuhmacher – vrouwenportret


Carel Willink: de zeppelin


Edgar Fernhout – portret van Charley Toorop

Deze expositie is nog tm 11 juni te zien. MK is geldig maar met toeslag van drie euro.

(De afbeeldingen hierboven zijn foto’s die ik in het museum van de werken heb gemaakt en met een fotobewerkingsprogramma ‘uit de lijst zijn gesneden.’ Daardoor komen sommige werken helaas wat flets over.)

Geplaatst in Cultuur | Tags: , , | 17 reacties

75 jaar geleden: de krant in oorlogstijd:


In deze tijd van gedenken en herdenken gaan we eens kijken hoe de twee Leidse kranten, Leidsch Dagblad en Leidsche Courant van 75 jaar geleden, 2 mei 1942, het nieuws brachten. Zeker niet vijandonvriendelijk want dan zouden de bladen ermee moeten stoppen en zouden de inwoners van stad en omstreken verstoken blijven van (weliswaar subjectief) nieuws. Het was voor de directies van de bladen een lastig parket. Het LD kreeg na de bevrijding wel enige tijd een verschijningsverbod opgelegd. De knipsels geven hopelijk een aardig tijdsbeeld.




Geplaatst in Allerlei, Cultuur, De media, Over de grens, Stad en land | Tags: , , | 11 reacties

Koningsdag 2017 in Leiden

Een misschien wat vreemd begin voor een stukje over Koningsdag: veel mensen lijden aan bewaarzucht en dat staat in de meeste gevallen borg voor uit hun voegen barstende schuurtjes en zolders. De afvalcontainer is hun grootste vijand. Want overtollige zaken zomaar wegdoen kan niet: je weet maar nooit of je het niet nog eens nodig hebt of dat het misschien toch nog eens gemaakt kan worden. Dat laatste is natuurlijk als het broeden van een kip op een nest onvruchtbare eieren.
Maar dan, op een dag, koningsdag nadert, vinden ze dat het zo echt niet langer kan. Ze roepen er dan toch maar een kind of kleinkind bij: ‘Ga dat maar verkopen. Al het geld mag je houden.’ Natuurlijk wel na overwegen of het wellicht niet beter naar de kunst- en curiosamarkt kan. Maar opeens is er toch die doortastendheid: weg ermee.


Dus daar stonden al die kinderen afgelopen donderdag weer te koukleumen in hun te dunne oranje jasjes, hun onvoorstelbare hoeveelheid oude meuk uitgestald op wellicht nog oudere vloerkleedjes.


Gelukkig voor hen bestaat er behalve bewaarzucht ook nog zoiets als hebzucht. En dan kunnen ze met het zicht op al die uitgestalde koopwaar de verleiding niet weerstaan. Ze dingen af op een oud EP’tje van Pat Boone of een kromgetrokken pocket van John Irving: ‘Een euro? Mag vijftig cent ook?’ Ze weten het al: meestal mag dat ook.

Tevreden en trots gaan ze naar huis.
Toch maar voor een prikkie dat toch wel grappige vaasje, dat rare jasje of die oude halsketting gescoord. Al na een maand belandt dat dan allemaal in die kartonnen doos van Bol.com in de schuur. Handig dat ze die niet hebben weggedaan.

Het jaar erop gaat de kringloop verder. Want dan ligt die zelfde oude plaat, dat pulletje of dat boek weer op een ander kleedje te wachten op nieuwe hebzuchtige kopers.
Dat ging allemaal door me heen toen ik afgelopen donderdag in Leiden over de Hooglandse Kerkgracht en de Breestraat liep. Dit was een vrij lange inleiding om te zeggen dat ik ook nog wat foto’s heb gemaakt die je laten zien dat het ondanks het koude en soms ook natte weer, gezellig druk was.



Geplaatst in Allerlei, Cultuur, Stad en land | Tags: , , , | 18 reacties

Liever Turks dan paaps…

Dat Erdogan als winnaar van het referendum in Turkije uit de bus is gekomen, zal in ons land niet door veel Nederlanders met gejuich zijn ontvangen. Maar de populariteit van Turkije, vooral als handelspartner, was vroeger zeer groot. En dat heeft ook in Leiden zijn sporen nagelaten.
In het gebouw aan het Kort Rapenburg 1 waar vroeger een filiaal van de Nederlandsche Bank was gevestigd, zit nu het Honorair-Consulaat van Turkije en ook daar speelt de handel een grote rol.


Laten we wat verder lopen en eens op de Breestraat kijken. Hieronder zie je op een foto uit 1880 het vroegere nogal elitaire restaurant ‘In den vergulden Turk’.


Het was de plek waar ‘de hoge heren’ van de universiteit elkaar graag ontmoetten en zich achter de neppalmen konden verschuilen voor het gewone volk. Het gebouw maakte deel uit van een voor de gebroeders Le Pla in 1673 gebouwde renaissancegevel, die in 1981 moest wijken voor de uitbreiding van V&D. Met de kennis van nu: doodzonde. Het oude trappenhuis is overigens nog steeds in het gebouw van V&D, over enkele maanden Hudson’s Bay, aanwezig en is soms op Monumentendag te bekijken. Het hieronder afgebeelde timpaan maakt duidelijk wat dat huis met Turkije had te maken.


De broers Le Pla waren lakenkooplieden die handel dreven met de Levant. In het midden zie je een Turkse koopman, links Neptunus en rechts Mercurius. Dit vroeger zo statige huis heette tot 1779 ‘De Vergulde Druyff’. Ook zijn de jaartallen 1673 en de naam van de maker XAVERII te lezen.
(Ofschoon het restaurant al jaren is verdwenen kun je in de stad nog vijftien Turkse restaurants en eethuisjes vinden, waarvan elf in het centrum. Maar dit geheel terzijde.)


We blijven op de Breestraat, want nog geen honderd meter voorbij In den Vergulden Turk zie je een rij kleine torentjes aan de frontzijde van het stadhuis aan de Breestraat. Op ieder torentje prijkt een maansikkel zoals die ook op de vlag van Turkije is te zien. Dat heeft alles te maken met de Watergeuzen die Leiden in 1574 hebben bevrijd. De calvinistische geuzen droegen Turkse zilveren halve maantjes met de tekst: ‘Liever Turks dan Paaps’. Want Turken waren betrouwbaarder dan roomskatholieken.

Een van de bekendste nationale symbolen van Nederland is de tulp. Maar al zingen Amsterdammers het nog zo hard, tulpen komen echt niet uit Amsterdam. Neerlands trots kwam uit Turkije, het Ottomaanse Rijk. Ze werden in de zestiende eeuw geïntroduceerd in Europa. De tulp was populair in onder andere Frankrijk, maar leidde tot een ware hysterie in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
De eerste tulpen werden in 1593 door de Vlaamse diplomaat Ogier Gisleen van Busbeke aan zijn vriend, de botanicus Carolus Clusius, gestuurd en in de Leidse Hortus Botanicus opgekweekt. Zes oogsten later – een tulp komt in zeven jaar tot wasdom – was het verzamelen van tulpen een rage geworden. Op de afbeelding zie je welk vermogen voor één bol werd betaald. Een huis aan de Heerengracht in Amsterdam werd geruild voor één bol. Dat een aantal bollen werd gestolen uit de Leidse Hortus was dus een kraak van jewelste. Zelfs de naam van de bloem is Turks. De geopende bloem toont gelijkenis met een tulband, dus werd de bloem daar ‘tülbend’, later tulipan genoemd. De Nederlanders verkortten dat tot tulp.

De officiële handelsband met Turkije dateert uit 1612. Om dit feit te gedenken liep vierhonderd jaar later in de Drie Octoberoptocht van 2012 een aantal fraai uitgedoste mannen mee.


En zo zie je maar wat er allemaal na zo’n referendum door je hoofd kan gaan…

Geplaatst in Cultuur, De media, Over de grens | Tags: , , , , , | 15 reacties

Eén ei is geen ei….

 

Eén ei is geen ei… Hier klopt iets niet, maar je hoort het wel vaker rond pasen. Veel uitdrukkingen in onze taal zorgen ervoor dat een zin gaat wringen. Ik heb vandaag maar eens wat van die zinnetjes geconstrueerd die wel kloppen maar dus toch ook weer niet.

Pfff, al die visite: Als je jarig bent ben je nog niet jarig.
Ik ben er vierkant tegen, daar kom ik rond voor uit.
Tijdens de koude oorlog kon het er heet aan toe gaan.
Tijdens de Noordpoolexpeditie gingen alle deelnemers naar de Filistijnen.
Door de felle zon in zijn ogen ging hij de mist in.
Toen hij een ton had gewonnen, had hij het niet meer.
Van dat pastarecept kan ik geen chocola maken.
Als iemand je een oor aannaait voel je je toch bij de neus genomen.
Kun jij uitkomen met je inkomen?
Als je in de kast zit kun je maar beter niet uit de kast komen.
Want als je daar uit de kast komt, berg je dan maar.
De chirurg zag geen been in het amputeren van een arm.
Als je op zwart zaad zit kan bruin het niet meer trekken.
Laat er geen gras over groeien want anders maaien ze je het gras voor de voeten weg.
Toen de boot lek raakte ging hij het schip in.
Hij liep paars aan toen hij over de rooie ging.
Toen de jager schoot was het konijn het haasje.
In de stal vervelen die koeien zich stierlijk.
Ik stem ‘nee’, zei de Turkse man. ‘Reken maar van yes.’
Toen hij me de mantel uitveegde stond ik in mijn hemd.
Man zei: ‘zo, kat in ’t bakkie’, maar hij had een kat in de zak gekocht.
Toen de miljonairsdochter haar oog op hem liet vallen viel hij met z’n neus in de boter, want daar had hij wel oren naar.
Toen hij een pak op z’n duvel kreeg, werd hij des duivels.
Wat moest hij nu? Goede raad was duur en snelle raad doet zelden baat. Maar raad na daad komt te laat. Hij wist zich echt geen raad. Dus sloeg hij alle goede raad maar gewoon in de wind. Al wist hij niet uit welke hoek de wind waaide. Enzovoort enzovoort.

                 Volgende week geen stukje, dus ik wens iedereen hele fijne paasdagen.


Geplaatst in Allerlei | Tags: , | 15 reacties

Een goed gesprek

 

Zeven maanden per jaar breng ik mijn donderdagen door in een van de ateliers van Ars aan de Pieterskerkgracht. Rond het middaguur wil even ontsnappen aan de lucht en dampen van verf en terpentijn en loop dan het centrum in.
Op de Nieuwstraat liep ik vorige week donderdag achter een echtpaar dat duidelijk niet uit Leiden kwam, want rondkijkend en fotograferend. Nog een vrij reizen te goed dus dan maar eens een gezellig dagje Sleutelstad. Ze praatten nogal luidruchtig zodat ik weinig moeite hoefde te doen hun interessante en diepgravende conversatie te volgen.
Hij: Kijk, een hek.
Zij: Ja, nou en?
Hij: Met een poort.
Zij, Ja, nou en?
Hij: Daar kun je onderdoor.
Zij: Natuurlijk, nou en?
Hij: Kijk, daar boven, een soort van kasteel.
Hij wees naar de oude burcht die daar al ongeveer negenhonderd jaar op de opgeworpen heuvel staat.
Hij: Even kijken. Hij trok het initiatief naar zich toe en wandelde onder de met een leeuw getooide poort richting Burchtplein. Ze volgde.
Zij: Ja, en wat nu?
Hij: Misschien kun je wel naar boven.
Zij: Ja, nou en?
Hij: Dan kun je misschien over de hele stad uitkijken.
Zij: Ja, nou en?

Ik liep achter hen aan het burchtplein op waar het terras voor het Koetshuis op deze eerste zonnige lentedag toch nog niet helemaal vol was.
Hij: O kijk, er is een trap.
Zij: Ja, nou en?
Hij: Dus je kunt daar naar boven.
Zij: Ja, nou en?
En hier houdt het verslag van deze interessante conversatie op. Ik vond het wat al te opvallend om achter hen op dat pleintje te blijven staan en liep dus door om via het Van der Sterrepad op de Oude Rijn te komen.
Het was een wijs stel. Zij beseften maar al te goed dat je je huwelijk kunt redden zolang je maar on speaking terms blijft.

Geplaatst in Stad en land, Verhalen | Tags: , , | 18 reacties

Tja

Het is weer Tjaatjestijd. Er zijn weer wat uitglijders verzameld, onder andere met enkele bijdragen van lezers.  Maar de eerste Tja-waardige uitglijder  is van Tagrijn zelf. (Haalt boetekleed uit de kast.) Vorige week schreef ik in mijn enthousiasme dat de T.Rex het grootste dier is dat ooit op aarde leefde. Maar Jos van den Broek van de Leidse universiteit wees me er terecht op dat ik een knoeperd van een fout maakte:  ‘Trex het grootste dier dat ooit op aarde heeft geleefd? Dat is een groot misverstand! Ook nu nog leven er dieren die veel en veel groter zijn. Weleens een blauwe vinvis gezien? Zelfs Naturalis heeft een dinoskelet dat groter is dan dat van Trix. En fossielen van echt grote knoeperds kun je vinden in Argentinië.’
Hartelijk dank voor deze reactie.
Dwarsbongel kreeg onderstaande melding op zijn scherm:

Ghita zag werkgelegenheid voor slimme tomaten:

Ghita maakte ook nog een tjaatjeswaardige foto en schreef erover:
‘Op het Bio science park in Leiden hebben ze de weg ter hoogte van het Gorleaus laboratorium wat aangepast.
Alleen is er toch iets misgegaan bij het aanleggen van het fietspad……er stond een lantaarnpaal in de weg…’

 Wie geeft Valerio Zeno nu eens seksuele voorlichting? Want er valt hier wel wat aan die jongen uit te leggen blijkens dit stukje in het Leidsch Dagblad.

 Een stuk over Chinees nieuwjaar, eveneens in het Leidsch Dagblad. Er stond ook een plaatje bij van een Chinees meisje. Of?

De winkelketen Vitamin liet deze week een blad in de bus glijden met tips voor een gezond leven. Het is het winternummer 2017… In ieder geval niet te laat.

Denk je dat Ziggo je hoorprobleem oplost….

Altijd al op zoek naar een wasmachinereiniger met een vies luchtje? HG heeft het.

Deze kop stond in NRC. Opzienbarend nieuws. Een primeur van jewelste. Maar hoe we onze planeet dan draaiend moeten houden staat er dan weer niet bij.

Dit was het dan weer. Zie je nu ook iets in de media waarvan je zegt: ‘tja….’  dan zou ik het leuk vinden als je dat wilt mailen naar tagrijnleiden@xs4all.nl. Bedankt!

Geplaatst in TJA... | Tags: | 17 reacties

T.Rex in town

Tijdreizen kan! De spontane medewerking van een dier dat 67 miljoen jaar geleden toen de mens nog lang niet was ontstaan hier op aarde rondliep, maakt het mogelijk.  Ga maar kijken in Naturalis in Leiden waar het indrukwekkende skelet van T.Rex Trix, het grootste dier* dat ooit op aarde heeft geleefd, staat opgesteld.

Leidse archeologen vonden het monster in Montana VS in het gesteente van de Hell Creek Formation en mede dankzij giften van velen (in een groot aantal Leidse winkels stonden bussen waarin werd gevraagd om een tientje voor Trix) kon het bedrag bijeen worden vergaard waar de landeigenaar om vroeg.

En zo kon de Tyrannosaurus rex bot voor bot  en 12,5 meter lang uit de aardbodem worden opgegraven.  Het skelet is wonderbaarlijk compleet, al is wel te zien dat ze lange tijd met vier gebroken ribben moet hebben gelopen die op wonderbaarlijke wijze zijn genezen.


Waarschijnlijk had ze dit opgelopen in een gevecht met een andere saurus, want dat was haar belangrijkste maaltijd. Eten of gegeten worden was het credo. Haar staart is indrukwekkend en ook haar lieve beentjes zijn enorm. Iedere poot kan een gewicht van vijf auto’s dragen.


Voordat je de zaal binnengaat waar het skelet op je wacht, loop je door een grote zaal waar je van alles en nog wat kunt kopen op het gebied van dino’s.

Daarna kom je in een dierentuin waar je de bekendste dinosaurussoorten kunt ontmoeten. Ontzettend knap gemaakt. Niet opgesteld en onbeweeglijk, Nee, ze lijken te leven en lopen en brullen rond, maar ter geruststelling: ze zijn volstrekt ongevaarlijk ondanks die verschrikkelijke geluiden. Mijn foto-impressie zegt misschien genoeg.


Mocht je er een kijkje willen nemen, dan moet je via internet plaatsbespreken. Ook al heb je een Museumjaarkaart. In dat geval is de toegang gratis. Dat gaat heel simpel en zo weet je ook dat je nooit in een verschrikkelijk gedrang terecht komt.
In juni gaat Trix op reis door Europa en wordt Naturalis grondig verbouwd. (Het conflict met de architect is opgelost.)

* Hierop valt wel wat af te dingen. Zie de opmerking van Jos van den Broek bij de reacties. Ik kom hier a.s. maandag op terug.

Geplaatst in Cultuur | Tags: , , , | 16 reacties